VU Magazine 1984 - pagina 483

Kanttekeningen bij een vermeende kloof

De onvermoede overeenkomsten tussen natuurwetenschap en mystiek Op het eerste gezicht lijkt geen grotere tegenstelling denkbaar dan tussen natuurwetenschapen mystiek. Terwijl de eerste bezig heet te zijn om op een uiterst abstract niveau naar algemeen geldige wetmatigheden te zoeken begeeft de laatste zich bij uitstek op individueel terrein. Hier is dan ook in feite sprake van twee onvergelijkbare grootheden. Ook al omdat de eerste — alom gerespecteerd en bewonderd — een enorme invloed heeft op mens en samenleving, terwijl de laatste hooguit een rol speelt in de marge van de samenleving, daar waar het schemerachtig wordt. Toch is het goed eens wat kanttekeningen te plaatsen bij die vermeende kloof tussen natuurwetenschapen mystiek. Er zijn aanrakingspunten. Hoeveel toevalstreffers zitten er bij voorbeeld niet in het zoeken van de natuurwetenschapper? En is er ook geen vast patroon te ontdekken in veel beschrijvingen van mystieke ervaringen? door drs. J. B. Weenink Het huidige abstractie-niveau in de natuurkunde is enorm gestegen. In de krant verschijnen af en toe berichten, die voor een gewoon mens onbegrijpelijk zijn. Bij titels als 'Top-quark laatstebouwsteen van natuur door kernfysici aangetoond', haakt de gemiddelde krantelezer af. Een natuurkunde-student, die na jarenlange studie begrip krijgt van het denkmodel dat in de natuurkunde in gebruik is krijgt, naast het gevoel 'iets groots' bereikt te hebben, tegelijkertijd het besef van eigen nietigheid en betrekkelijkheid. Het voorstellingsvermogen van de mens wordt in de natuurwetenschappen tot het uiterste op de proef gesteld. Het meest schokkende daarbij is, dat de basis, de grond onder het hele bouwwerk, gaat wijken. Landschap De natuur zelf is in deze discipline het objekt van onderzoek. Door het stellen van hypotheses en het doen van gericht onderzoek weten we al enorm veel over deze natuur. Hebben we deze in de afgelopen eeuwen dan nog niet definitief in kaart gebracht? In zekere zin is dat juist. De natuurwetenschappen hebben de na-

vu-Magazine 13 (1984) 10 november 1984

tuur in kaart gebracht. Lange tijd meende men zelfs dat deze landkaart en 'de natuur' samenvielen. Maar evenals het landschap oneindig veel gevarieerder is dan de landkaart, zo blijkt de natuur, beter gezegd: de ons omringende werkelijkheid, veel gevarieerder dan de lijnen die de natuurwetenschappen uitzetten. Daarbij komt dat de werkelijkheid zelf konstant in beweging is en dat iedere gerichte ingreep, bij voorbeeld door het uitvoeren van wetenschappelijke experimenten, die werkelijkheid verandert. In twee artikelen over het 'Bovennatuurlijke' zette prof. dr. C. A. van Peursen onlangs in dit blad uiteen welke problemen kleven aan het kijken naar de natuur. Zo stelde hij de vraag: wat is eigenlijk de 'natuurlijke zon'? En eveneens in VU-Magazine vertelde drs. Joop van der Schee over de vertekende geografische werkelijkheid van de kaartenmaker. Kortom, de natuurwetenschap is in strijd gekomen met haar eigen opvatting, datze kenniszou hebben van een objectieve werkelijkheid die bestaat lós en onafhankelijk van de wetenschappelijke waarneming. Met andere woorden: wetenschap, en dus ook na-

tuurwetenschap, levert altijd een vertekend beeld van de werkelijkheid op. Analogie In de zogenaamde quantumtheorie, die pas sinds 1925 in de moderne natuurkunde in gebruik is, draait het om de wereld van het heel kleine. Een wereld zo klein, dat deze niet meer met de microscoop is waar te nemen. Niemand zag ooiteen atoom! Het kritieke punt is nu, dat het er in de quantumtheorie niet langer om gaat uitspraken te doen over hetgeen is, of om één bepaalde gebeurtenis te voorspellen. Het enige dat nog voorspeld kan worden is de kans dat bepaalde gebeurtenissen zullen optreden. Het is derhalve afgelopen met het 'determinisme' in de natuurwetenschappen; met het van te voren voorzien wat de reaktie op een bepaalde aktie zal zijn. Uit de toestand van nu volgt niet meer automatisch een voorspelling over de toestand van later. Het is in de natuurwetenschappen bovendien afgelopen met de zogenaamde objectieve werkelijkheid. Het idee heeft langzamerhand post gevat dat de 'waarnemer' en het 'waargenomene' nietvan elkaargescheiden kunnen worden. Er bestaat geen vastliggend

397

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen