VU Magazine 1984 - pagina 84

dig voelen als zij koken. Of stiekem gaan helpen en hem uitgebreid bedanken. En ik denk dat daar de nieuwe theorieën over zijn ontstaan. Want het blijkt dat mensen toch op hun tenen hebben gelopen." Kun je aangeven wat er nu zo nieuw is aan deze theorieën? Jolande Witiiuis: ,,De basis van dat nieuwe is eigenlijk gelegd door Nancy Chodorow. Zij herwaardeert de psycho-analyse. En dat is eigenlijk zeggen dat mensen niet alleen maar zijn wat ze nu zijn, dat ze niet zomaar kunnen besluiten tot iets, maar dat er ook oude relaties meespelen. Je verlangens, angsten en behoeften blijven gekleurd door het allervroegste wat je hebt meegemaakt. Chodorow vindt dat aantrekkelijk omdat ze meent dat ze daaruit kan verklaren waarom vrouwen zorgender zijn dan mannen en soms ook aardiger ja, en beter tot relaties in staat, zich beter in kunnen leven in anderen. Daardoor laat ze ook zien dat je niet van de ene dag op de andere kan veranderen. Rubin en Orbach en Eichenbaum borduren daar eigenlijk op voort. En Dowling, die komt min of meer op het ,goede voornemen' uit. Je moet het in haar opvatting zélf doen. Alsof er één eenduidig ,zelf' is; iets dat Chodorow juist ondergraaft. Maar wat natuurlijk aanslaat in Dowling is dat iedereen graag iemand heeft die voor hem of haar zorgt. En vrouwen zitten er ook mee dat je anders bent dan je volgens je politieke theorie zou willen. Maar ik denk dat je een niveau dieper moet gaan dan Dowling doet, en meer onder de oppervlakte moet graven. Dat haalt wél illusies weg: de illusie dat je de wereld echt verandert door kinderen anders op te voeden, bij voorbeeld door middel van ander speelgoed.'' Wee, inmiddels is wel duidelijk geworden dat dat niet voldoende is. Maar je hoort ook wel eens het verwijt dat theorieën als die van Chodorow veel te psychologisch zouden zijn en zich te weinig gelegen laten liggen aan de economische omstandigheden waar we in zitten. Ben je het met die kritiek eens? ,,Nou, ik denk dat het meer een uitbreiding is. Economische veranderingen moeten zeker plaatsvinden, maar daarmee is nog niet alles in orde. En het is ook zo dat voor veranderingen in opvoeding economische veranderingen nodig zijn. Het is dus eigenlijk een wederkerige relatie." Heeft dat ook verband met de vraag die Lillian Rubin stelt, ,Hoe komt het dat veranderingen zo moeizaam verlopen?' Jolande Withuis: ,,Ja, het boek van Rubin gaat over mensen die al heel ver zijn. Je kunt, zegt ze, op een gegeven moment besluiten om samen te werken en samen de afwas te doen. Gesteld dat de economische omstandigheden mee zitten wat vaak niet zo is, dan nog blijkt het allemaal niet zo gemakkelijk te gaan. En dan komt ze op het verhaal van Chodorow; mensen zijn niet alleen maar hun opvattingen, maar ook hoe ze vroeger gemaakt zijn. Het is wel heel jammer dat ze doet alsof man-vrouw relaties de enig mogelijke relaties zijn. Maargoed. Daaruit blijkt ook dat het van groot belang is dat het juist vrouwen zijn van wie kleine kinderen zich los moeten maken. Vrouwen zijn daardoor de vertegenwoordigsters van alle heil en zaligheid die er te vinden is, want zij bezorgen je eten en veiligheid. En tegelijkertijd alle ellende, want ze kunnen je zomaar in de steek laten. (Lachend) En volgens mij lijdt Maarten 't Hart hier dus in grote mate aan. Vrouwen hebben in feite de macht over leven en dood, en dat besef zit nog steeds in je. Daarom zijn

66

mannen ook zo ambivalent over vrouwen. Aan de ene kant hangen ze plaatjes boven hun bed en tegelijkertijd is er ontzettend veel vrouwenhaat. In feite zijn vrouwen voor mannen moeders die je kunnen maken of breken. En het zou heel goed zijn als mannen daar eens wat meer over nadachten. Wat ik bij voorbeeld leuk vind aan het boek van Orbach en Eichenbaum, is dat daar in staat dat mannen hun behoefte aan zorg nooit hoeven uit te spreken omdat daar vanzelf aan voldaan wordt. En ook dat ze zeggen hoe belangrijk het is dat je je kind veiligheid mee geeft. Dat die dingen gezegd mogen worden vind ik een grote vooruitgang. Wat ook aardig is, is dat Chodorow en Rubin zeggen dat het heel veel uitmaakt wat voor gevoelens moeders over zichzelf hebben. Als een moeder een tevreden en leuk bestaan, ook buitenshuis, heeft, dan verandert dat het beeld dat kinderen van vrouwen hebben. Of als ze zien dat mannen ook zorgend kunnen zijn, of dat mannen je ook lelijk in de steek kunnen laten als je ligt te brullen. Dat die diepe ervaringen, waar je latere gevoel ook door bepaald wordt, dat je die als kind ook met mannen hebt, dat vind ik heel belangrijk." Denk je niet dat het zo langzamerhand, in deze tijd van economische neergang, heel moeilijk wordt dat allemaal te verwezenlijken? ,,Ja, want zo komen we nooit af van stereotypen over mannelijkheid en vrouwelijkheid. Bij mannelijkheid hoort bij voorbeeld het gevoel dat je ,je' gezin kunt onderhouden. Mannen voelen zich, ook om die reden, ongelukkig als ze geen werk hebben. Ik denk dat vrouwen veel verder weg zijn van die klassieke identiteiten. Dat is ook heel naar, want wij kunnen niet meer terug. Wij kunnen niet denken: ,nou ja, raak ik m"n baan kwijt dan word ik nog altijd gelukkig als moeder', want dat worden wij niet. Terwijl mannen nog relatief vrij gelukkig kunnen zijn met het traditionele bestaan. Maar ja, zij hebben daar ook meer profijt van. Ik denk wel dat het zo is dat naarmate meisjes minder uitzicht hebben op werk, ze zichzelf misschien gaan wijsmaken dat je eigenlijk toch alleen maar moeder wou zijn. De vrouwen van nu zijn wat dat betreft een ongelukkige generatie: je hebt een beetje kansen, maar er komt in de praktijk niet veel van terecht. Aan de andere kant kun je ook zien dat mensen veranderen en ze zich door economische omstandigheden niet zomaar in oude patronen laten terug stoppen.'' (RV)

Literatuur: F. J, J. Buytendijk, De vrouw. Haar natuur, verschijning en bestaan. Het Spectrum, 1951. Prof. mr. I. A. Diepenhorst, De emancipatie van de vrouw, Uitgeverij Kok Kampen, 1965. Maarten 'tHart.Devrouwöesfaafmef. DeArbeiderspers, 1982. ƒ 22,50 Nancy Chodorow, Waarom vrouwen moederen. Psycho-analyse en de maatschappelijke verschillen tussen mannen en vrouwen. Feministische Uitgeverij Sara, 1978, ƒ 32,50 Colette Dowling, Het Assepoestercomplex. De verborgen angst van vrouwen voor afhankelijkheid. Uitgeverij Bert Bakker, 1981, ƒ 27,50 Susie Orbach en Luise Eichenbaum, Wat willen vrouwen eigenlijl<?De definitieve afrekening met het sprookje van de afhankelijkheid van de vrouw. Uitgeverij BertBakker, 1983, ƒ 27,50 Lillian B. Rubin, Intieme vreemden. Uitgeverij Ambo, 1983, ƒ 25.-. Kiki Amsberg en Aafke Steenhuis, Denken over liefde en macht, gesprekken met o.a. Nancy Chodorow en Lillian Rubin, Uitgeverij Van Gennep, 1982, ƒ 30,Catrien Ariëns en Bertien van Manen, Zelfportret, vrouwenbeweging in de jaren '80. Feministische Uitgeverij Sara, 1981, f 28,50 vu-Magazine 13 (1984) 2 februari 1984

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen