VU Magazine 1984 - pagina 134

knijpen, want op 'n gegeven moment raakt het geld op. Ik zat al te piekeren! Waar moet ik geld vandaan halen? De redding was de Roem-Van Royenovereenkomst. Toen kon Sukarno me een volmacht geven om leningen te sluiten." Begin februari 1949 begint de Sultan zich zorgen te maken. Nederland kreeg weliswaar een partij scherpe resoluties van de Veiligheidsraad aan de broek, maar van enige uitvoering door het kabinet-Drees is geen sprake. Bekwaam wordt de zaak gerekt. Het moreel van de guerilla-strijders in de bergen zakt, ook de bevolking van Yogja, geconfronteerd met een bestuurlijke chaos, begint te morren, en ongerust wordt de Sultan ook over de vraag in hoeverre de wereld de bewering van Nederland zal geloven dat er van de Republiek niets meer over is.

De radio Ook op Banka zaten de gevangen republikeinse leiders aanvankelijk nogal wat verslagen bijeen, zo vertelde Mohammed Roem (vorig jaar overleden) me eens. Geen idee hadden ze aanvankelijk wat er op dat moment in de wereld omging. De uitredding bracht een Nederlandse korporaal, die hen moest bewaken. Hij had een klein radio-toestelletje. Of het goed was dat zij daarnaar ook eens mochten luisteren. En zo vernamen Sukarno, Hatta en Roem in gevangenschap hoe hun papieren op VN-niveau met de dag stegen. Hun vastberadenheid om het been stijf te houden nam weer toe. Geen idee hebben Beel en Drees ooit gehad hoe een in de internationale politiek ongeschoold korporaal de positie van zijn regering ondergroef met een eenvoudig Philips-ontvangertje. Ook de Sultan was in de kraton een trouw radio-luisteraar. We hebben ons altijd verbaasd afgevraagd waarom de Hollanders de radio-toestellen niet in beslag namen, zei Prins Prabuningrat me. Hij krijgt tranen van het lachen in z'n ogen als ik hem de belevenissen vertel van Roem op Banka.,,Ongelofelijk, ongelofelijk..."

Veiligheidsraad Begin februari verneemt de Sultan via de radio dat de Veiligheidsraad begin maart weer bijeen zal komen en dat ook Nederlands oorlog tegen de Republiek op de agenda staat. Er moet snel wat gebeuren, besluit hij. Aan generaal Sudirman-in-de-bergen zendt hij een koerier met de vraag of het goed is dat hij met de guerilla-commandant vlakbij Yogja rechtstreeks iets mag ondernemen. Sudirman gaat akkoord. Dan vraagt de Sultan deze

112

staande in het midden Suharto, de huidige president van Indonesië, als guerilla-commandant in de omgeving van Yogja

guerilla-commandant bij hem in de kraton te komen. En zo gebeurt het dat op 14 februari 1949 de huidige Indonesische president Suharto vermomd als kraton-bediende over het paleis-terrein schuifelt voor een geheim beraad metdeSultan. Sultan Hamenko Buwono IX:,,Mensen in kraton-uniform werd niks gedaan door de Nederlanders. Die konden vrij in en uit. En daar hebben wij gebruik van gemaakt." Prins Prabuningrat: ,,lk kreeg bericht van de Sultan: Suharto komt vanavond. We zullen gaan vergaderen in jouw huis, zei hij tegen mij. Alle lichten moeten uit, want wie weet lopen er in de kraton spionnen rond. Je kunt nooit weten. Hij komt — meen ik — om een uur of acht. Nou, ik heb hem opgewacht in de particuliere keuken van de Sultan. Suharto heeft zich toen verkleed in het uniform van kraton-personeel en toen heb ik hem begeleid naar mijn huis. Dat is ongeveer een afstand van 300 meter. Van de keuken tot mijn huis. De Sultan was er al en onder vier ogen hebben ze toen met elkaar gepraat." Sultan Hamenko Buwono IX: ,,lk heb toen tegen Suharto gezegd: er moet iets gedaan worden ten bewijze dat de TNI nog leeft. Het enige is een aanval op Yogja bij daglicht. Indien mogelijk moeten jullie het 6 a 7 uur in de stad uithouden en dan terugtrekken. Maar we zitten in tijdnood. De Veiligheidsraad zal 6 of 7 maart vergaderen. Het moet dus gebeuren vóór 1 maart. Kunt u dat organiseren? Of niet? Ja, zegt hij.

Nou, okee. En zo is het gebeurd." Bewijzen dat de Sultan het brein is geweest achter de aanval van de 1e maart 1949 hebben de Nederlanders niet gehad. Wel viel hen al voor die tijd een bewijsstuk in handen van contact tussen de guerilla's en de Sultan. Buiten het kraton-gebied had de Sultan een soort bijkantoor, de kepatian, waar een huiszoeking werd uitgevoerd. Onder een verschuifbare trap vonden ze daar een dun papiertje, waarop de Sultan enkele instructies aan de guerilla's gaf. Zo gaf hij — via de keukenmeester — wel vaker boodschappen door aan Suharto. De koeriers hadden opdracht de papiertjes in te slikken als ze in Nederlandse handen vielen, vertelde me Prins Prabuningrat. Wat er op het bewuste papiertje stond, dat de Nederlanders vonden hoorde ik van de Sultan zelf. Conform zijn opdracht waren na de 19e december alle bupatti's en lurah's in zijn gebied ondergedoken. Twee Indonesiërs (collaborateurs in de ogen van de Republikeinen) hadden zich daarop door de Nederlander tot lurah laten aanstellen. Het papiertje nu bevatte een instructie van de Sultan aan de guerilla's om deze lurah's ,,te doen verdwijnen"zoa\s hij het uitdrukte. Na de overval op de kepatian, was de Sultan ervan overtuigd dat nu ook gepoogd zou worden de kraton zelf aan een onderzoek te onderwerpen. Tot dan gold een (schriftelijke) afspraak met kolonel Van Langen dat Nederlandse troepen buiten de binnen-kraton zouden blijven. Als de Nederlanders handig zijn, dan grijpen ze de

vu-Magazine 13(1984) 3 maart 1984

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen