VU Magazine 1984 - pagina 51

Boddendijk

Gelukkig 1984?

in één van zijn liederen bezingt de uit de Duitse Demokratische Republiek gezette zanger WolfBiermann het tegen elkaar opbieden in slecht nieuws over eigen land door intellectuelen uit Oost en West. Op het hoogtepunt van de discussie merkt de Oostduitser op dat in zijn land een leraar ontslagen wordt wanneer hij een afwijkende politieke mening ten toon spreidt, waarop de Westduitser genereus overbiedt met de opmerking „bij ons zou hij in verband met de beroepsverboden niet eens een baan als leraar hebben gekregen." Over en weer bestaan er vele stereotypen. Zo stelt menig Oosteuropeaan het Westen voor als het land van melk en honing en menig Westerling krijgt het al benauwd wanneer hij of zij alleen al denkt aan de treurigstemmende Oosteuropese gelijkheid. Soms slagen kunstenaars, wetenschapsmensen, journalisten en andere, denkende mensen er in de allerergste uitwassen van die stereotypen door middel van hun op reiservaringen berustende verslagen en werken te ontmaskeren. Maar in de regel komt dit toch neer op het preken voor eigen parochie en blijft de stereotype beeldvorming ongeschonden. Interessanter zijn de verhalen van emigranten over en weer. Zo heeft Joseph Roth, eens een boek geschreven dat gesitueerd was in het milieu van Russische emigranten in het Parijs van het begin der 20e eeuw. Ook toen ontvluchtten reeds vele Russen hun vaderland om politieke redenen: de

vu-Magazine 13 (1984) 1 januari 1984

Tsaar, en met name zijn geheime politie, was niet bepaald gesteld op vrije meningsuiting. Maar in het Westen aangekomen, merkten vele emigranten dat onze samenleving zó individualistisch was, dat mensen vreemden voor elkaar waren en voelden zij zich zó verloren dat ze elkaar maar weer opzochten in de eigen theehuizen waar niet de klok bepaalde watje op een bepaald moment moest eten of drinken of hpe je gekleed moest zijn en waar sluitingstijden taboe waren. Immers, vriendschap kent geen tijd; vandaar ook dat de klok niet liep. Onlangs zond de/KOA/een documentaire uit over de ervaringen van Russische emigranten in hun nieuwe vaderland, de Noordamerikaanse samenleving. Hoewel de Tsaar inmiddels reeds lang heeft plaats gemaakt voor de Communistische Partij en de klachten over het eigen land bijgesteld waren voelden ook deze emigranten zich nog even verloren in de zogenaamde vrije wereld als hun voorgangers rond 1900. De westerse mens is individualistisch en uit op eigen materieel belang; het is een cijfermens die niet in letters geïnteresseerd is. ,,Ja", merkte een emigrant op, „hier mag ik schrijven wat ik v/il en mijn boeken zelf uitgeven, maar er is geen Amerikaan die mijn boeken koopt. Er is geen vraag naar dit soort cultuur". Tja, de doorsnee Amerikaan consumeert de nieuwste technische snufjes alsof het hamburgers zijn, maar in zijn door de tijd beheerste.

jachtige leven heeft hij geen plaats voor lezen van boeken en het nadenken over het gelezene. Ook dat is natuurlijk wel een stereotype, maar het mag duidelijk zijn dat in Amerika figuren uit de show-business een belangrijker rol spelen dan kunstenaars. ,,Dat was in Rusland anders", vervolgde de emigrant, ,,daar werd ik wel door de politie lastig gevallen, maar dat gaf mij ook een idee dat ik belangrijk was, en dat zijn schrijvers daar ook, dissident of niet." Uit eigen ervaring weet ik inderdaad dat de doorsnee inwoner van de Sovjet-Unie een lettervreter is. Waar je ook kijkt als je b.v. door Moskou wandelt, overal zie je mensen lezen: bij de bushalte, in de ondergrondse, op een bankje in het Gorkiparkof in de hal van hotel Zentralnija.,,Dat komt omdat daar zo weinig leuke zaken op de tv komen", wordt wel gezegd. Nog afgezien van de vraag of dat bij ons écht anders is, kan ook gesteld worden dat juist daardoor weinig leuks op de tv te zien is. Immers, boeken bestonden er lang voor de tv zijn intrede in Oost en West deed en schrijvers werden in Rusland verguisd of geëerd lang voordat Lenin in 1917 op het Finland-station in Leningrad arriveerde.

wanneer het Sovjet-communisme de hele wereld, of in ieder geval ons deel daarvan, in zijn ban zou krijgen. Orwell zelf heeft verklaard dat zijn boek een satire is waarin hij waarschuwt voor de perversies waartoe een gecentraliseerde economie kan leiden wanneer mensen ophouden zelf te denken en nog slechts de door anderen verstrekte marsorders volgen. Volgens hem is politieke chaos verbonden met het hedendaags verval van taal, van betekenisvolle woorden. En juist omdat mensen zich van andere wezens onderscheiden vanwege hun denkvermogen is het zo belangrijk aan een verbetering van de verbale communicatie te werken. Orwell was geen man van cijfers, maar een man van letters die de wereld met het woord wilde veranderen, verbeteren. In negentienvierentachtig is onwetendheid kracht omdat Big Brothervoor ons denkt en cijfers regeren. In ons land zal ook in 1984 wel weer beweerd worden dat voor het terugdringen van het financieringstekort verdere bezuinigingen op sociale en culturele zaken noodzakelijk zijn, terwijl ten behoeve van onze veiligheid kruisraketten in ons land worden opgesteld. Is dat nu niet cijfermatige Nieuwspraak waarbij de oude woorden hun betekenis verloren hebben? ,,lfl had words...", luidde de beginregel van een tophit van een tijdje geleden. Ik hoop dat het nog niet zó triest met ons gesteld is en dat we in het voor ons liggende jaar de tijd nemen om hier over na te denken.

Rond deze jaarwisseling is er veel over 1984 geschreven, en wel in dubbele zin. Over het nog priliejaar 1984 dat volgt op 1983 én over het negentienvierentachtig van Orwell. In dat gelijknamige boek zou Orwell een schets hebben gegeven van wat ons te wachten staat

37

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen