VU Magazine 1984 - pagina 153

PvdA aan de andere kant. Natuurlijk zou de AR dat nooit op de manier van het Mandement willen of kunnen oplossen. Want zowel de gereformeerde kerk als de politieke partij had z'n eigen sfeer. Toen het eenmaal gebeurd was, heeft men gezegd. Ja, dat wordt wel op een roomse manier gedaan ', maar men beschouwde het wel als een strijdmiddel tegen de doorbraakideologie. Zo simpel ligt dat." Stuurman: ,,Dus het is eigenlijk niet veel meer dan een vrij opportunistische aansluiting bij een katholieke strategie?" Kuiper: ,,Ja, maar gebaseerd op de principiële argumenten van de doorbraakdiscussie." Stuurman: ,,Dat is zo, maiar wat ik bedoel is dat Ruppert, als hij vond dat die sociaal-democraten eigenlijk onchristelijke lieden waren, dat dan niet eerder zei. Hij zegt het op een moment dat het nu net heel naar uitkomt." Kuiper:,, Jawel, maar er zijn natuurlijk ook wel discussies binnen de AR en het CNV geweest of dit nu wel zo'n goede uitspraak was." Collaboratie Heeft de verzuiling ook nog positieve effekten gefiad? Kuiper: ,,Dan denk ik aan de functie die de zuilen, zowel de katholieke als de protestantse, hebben gehad in de Tweede Wereldoorlog. Namelijk als immuniteitverschaffend voor grote delen van de bevolking tegen hetzij een eventuele aantrekkingskracht van het fascisme, hetzij tegen de neiging om daar te gauw mee te pacteren. Want op het moment dat men zich van het kwalijke van het fascisme bewust werd en iemand als Anema was zicfi dat al in 1933, drong het tot veel mensen door dat het fascisme ook nog eens een bedreiging vormde voor hetgeen men al die jaren had opgebouwd. Men kwam bij voorbeeld in het verweer toen de christelijke scholen aangepakt werden. Wat ik heel interessant vind, maar dat moet ik zeer genuanceerd zeggen, dat zijn de verschillende reacties tussen de leiders van sociaal-democratische organisaties aan de ene kant en de katholieke en protestantse leiders aan de andere kant. Achter de manier waarop het NVV op de aanbiedingen van de bezetter reageerde, kun je twee motieven zien. Allereerst de positieve wens om de organisaties waar men vijftig jaar voor had gevochten door de oorlog heen te krijgen. Het tweede is wat negatiever, namelijk dat men zich kennelijk minder kon identificeren met de Nederlandse samenleving als totaal, omdat ze daar, zoals Siep Stuur-

VU-Magazine 13(1984) 4 april 1984

munisten. Die strijden allebei voor een man in zijn boek beschrijft, ook minder een onderdeel van uitmaakten. Daar eigen ideaal. verbind ik geen moreel oordeel aan, Uiteindelijk was het allemaal heel wél aan het gedrag van individuen, die droevig wat er gebeurde. Van Roon natuurlijk beter hadden kunnen weheeft dat voor protestants Nederland ten. Bij mensen die hun eigen organi- en Duitsland beschreven, en het zou saties beter konden identificeren met goed zijn als dat voor de katholieken datgene wat in de Nederlandse sa- ook eens zou gebeuren." menleving gegroeid was, liep het kennelijk anders." Familie Stuurman: ,,Die collaboratie van het Wat kunnen we in de toekomst verN W is natuurlijk een notoir geval, zewachten? ker als je je bedenkt dat dat ook geStuurman: ,,De vraag is hoe de oude beurde met de bedoeling om spullen machtsnetwerken van de zuilen, onvan de katholieke en christelijke vakderwijs, welzijnswerk, al die koepels beweging in te pikken. Iets anders is en stichtingen, er in zullen slagen de natuurlijk dat je ook van de katholiekoek onder hun eigen paraplu te verken kunt zeggen dat een deel van delen. Al dan niet in een coalitie met vooral de intelligentsia, openlijk fashet CDA. En vervolgens hoe de liberacistische sympathieën had, met name lisering van de cultuur en de individuanaar Mussolini toe. Anders lag het met lisering binnen de katholieke en prohet Duitse nazisme. Dat presenteerde testantse gemeenschap zich zal ontzich meer als een alternatief geloof. En wikkelen. Ik denk dat we op den duur dat zag de paus natuurlijk al snel als een tweede jaren zestig krijgen, waareen gevaar. na het CDA ofwel nog veel kleiner zal Katholieken hebben niet zo'n sterke worden, ofwel zal overgaan in een verzetstraditie. Het werk van Jan Rosoort heel vage christelijke middengier is in dat opzicht zeer welsprepartij. Wat het natuurlijk al een beetje kend. Bij de gereformeerden ligt dat is." heel anders. Ik denk dat die voor de Daar is Kuiper het, als CDA-Eerste oorlog hele sterke autoritaire idealen Kamerlid, natuurlijk niet mee eens: ,,lk hebben gehad, vooral in de Colijn-pe- denk dat zich in Nederland zal voorriode. Dat maakte dat men toch wel doen wat voor België is aangetoond. bewondering had voor zo iemand als Daar is de christen-democratische faMussolini die in Italië toch maar alles milie in stand gebleven, ondanks verop poten zette. • schuivingen in kerkgang en dogmatiMaar in beide gevallen moet je je reali- sche overtuiging. Er is een grote groep seren dat tiet bolsjewisme als hiet van de bevolking die opener met waargrootste gevaar werd gezien. Toch den omgaat, en zich minder dogmatisch en kerkelijk gebonden voelt. En tellen bij de gereformeerden heel sterk de eigen waarden mee waar men voor die bij voorbeeld wel in een type organisatie als het CNV wil blijven werken. stond. Anders kun je ook moeilijk verIk denk dat zoiets zich ook in Nederklaren waarom juist het meeste verzet land zal voordoen, voor wat betreft het kwam van gereformeerden en comCDA, CNV en het NCW, waarin kathoChristendom en socialisme lieken en protestanten samengaan. De mediasector is nog een uitzondering omdat de subsidiestructuur een zelfstandig bestaan van NCRV en KRO mogelijk maakt. En omdat de wet dat bevordert. Dat zal met zich meebrengen dat er nog lange tijd een drie-tal families zullen blijven bestaan, met klein links en klein rechts er omheen. Er zullen nog wel kontakten tussen de toppen uit de organisaties in verschillende sectoren van die families zijn, maar op een veel lossere wijze dan tien jaar geleden. En er zal niet langer sprake zijn van een vanzelfsprekende keuze waarbij men door één druk op de knop lid wordt van alle organisaties van een bepaalde zuil."(RV) ElQENWIJti FaiTtUE: ,UoMja, wurom pnMtn d« blokken alt mUa onit doo» n« niet is da nlravs; ik vil ss by «lka«r doea". IIOEI>EK: .Omdxl de blokken r u Tenchllleod muksel «(j°i mU» ^<<l4'e; •top ce dat elk in hun eigen doos".

„Prentje uit De Ster der Christelijke Weeitbladen in 1922". (uit: Ben van Kaam, Parade der mannenbroeders)

MetdanIcaanWimCrezee. Gedeelten uit dit tweegesprelt zijn eerder versciienen in Ad Valvas van 27 januari 1984.

127

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen