VU Magazine 1984 - pagina 282

Frank R. Boddendijk:

Objectiviteit Enige tijd geleden mocht ik in het kader van een door ons Bezinningscentrum georganiseerde cursus voor technisch en administratief personeel een college geven over moderne politieke stromingen. Bij de voorbereiding van dit college had ik mij gerealiseerd dat het terrein nogal breed en vaag was en dat ik mij derhalve maar beter kon beperken toteen aantal hoofdzaken. Hoofdzaken die misschien nietdirectte maken hadden met zaken waaraan je denkt als je in de krant iets over politiek of politieke partijen leest, maar die dan wel met de essentie van die politiek te maken zouden moeten hebben. Voor mij is politiek een zeer breed begrip, een begrip dat op alles slaat wat te maken heeft met de wijze waarop wij met zijn allen vorm geven aan de toekomst van onze eigen samenleving. Een politieke stroming vatik in dit verband dan op als een samenhangend geheel van ideeën van enkelingen of groeperingen omtrent de juiste, rechtvaardige dan wel enig mogelijke inrichting van een samenleving, voorzover deze ideeën althanseen brede bedding hebben gevonden in het denken van grotere groepen van mensen in die samenleving en daarmee richting geven aan het politiek handelen van die mensen. Totzovergeen probleem, wie zou er ruzie maken over een dergelijke omschrijving. Moeilijker wordt het echter wanneer je op basis van deze min of meer wetenschappelijk verantwoorde omschrijving in de geschiedenis van onswereld-

236

deel enige politieke hoofdstromingen wiltgaan onderscheiden. Deomschrijving leidt immers tot drie theoretische hoofdstromingen, nl. een reactionaire die herstel van oude machtsverhoudingen beoogt, een conservatieve die bestaande machtsverhoudingen beoogt te conserveren en een progressieve die een nog nietgekende inrichting van de samenleving en daarbij nieuwe machtsverhoudingen beoogt. De geschiedenis leert ons dat actuele politieke stromingen zich zelden iets gelegen laten liggen aan een wetenschappelijke definitie, en waartoe zouden zij ook. De 19de eeuwse conservatieve politici wilden enerzijds inderdaad hun politieke macht conserveren, maar bovenal wilden zij als het ware de klok terugzetten naar de tijd vóór de Franse Revolutie. De liberale politici waren in zoverre progressief datzij de macht van adel en kerk wilden breken om de samenleving door redelijke burgers te laten leiden, ofwel bu rgers die zich nietlangerdoortraditie, geloof en openbaring, maar door het licht der rede lieten leiden. Maar zodra deze politici hun deel van de zetels in de politieke arena hadden verkregen wensten ze te behouden watze hadden en de socialisten hadden het nakijken. Tijdens mijn college beklemtoonde ik dan ook dat je toch vooral moet kijken achtereen begrip als liberalisme, socialisme of conservatisme. Wat een politieke stroming officieel zegt na te streven brengtze lang niet altijd in de praktijk. Het Nederlandssocialismeen het

Amerikaans liberalisme bevat de progressieve trekken, het Sovjet socialisme en het Nederlands liberalisme juist conservatieve. En op dat moment werd ik in mijn betoog onderbroken dooreen cursist die mij beleefd doch enigszins verwijtend toevoegde,,m/yn/7eer, ik dacht dat wetenschap neutraal was". Opzo'n moment realiseer je je weer dat wetenschap en koningshuis in ons land een aparte plaats schijnen in te nemen. Van beiden wordt verwacht dat ze neutraal zijn, ofwel boven de partijen staan. Wat ons koningshuis betreftzijn daar de ministersverantwoordelijk. De wetenschap kan zich in een ivoren toren verschansen achterde onneembare veste van de objectiviteit. Een ivoren toren-positie die soms versterkt wordt door onze media waarin hooggeleerde heren en enkele dames op mogen draven om ten tijde van problemen uit een te zetten hoe het allemaal zo gekomen is. Een ivoren toren-positie die met zich meebrengt dat eerstejaars studenten soms in de eerste maanden van hun studie reeds afknappen op die studie omdat ze dan ontdekken dat er niet een werkelijkheid, één waarheid is, of, als die er wel is, we die nietkunnen kennen. Datobjectiviteit in de praktijk niet bestaat, zelfs niet een beetje. Hiermee wil ik nietzeggen datergeen verschil bestaat tussen wetenschappelijke en alledaagse kennis.Natuurlijk is die er wel, wetenschapsmensen gaan in de regel systematischer te werk bij hun waarneming

van wat we werkelijkheid noemen dan anderen; ze volgen daarbij ook een aantal regels en zijn bij het formuleren van conclusies in de regel ook zorgvuldiger dan de doorsnee journalist, politicus of andere beroepsoefenaar. Ze doen dat ook juist omdatzeweten dater niet één waarheid, één werkelijkheid is. Want was die erwel, dan zou onze wereld er simpel uit kunnen zien; wezouden de wetenschapsmensen de macht geven en de beste zouden we tot pres/c/en f van Technopo//s bombarderen. Kiesrecht zou dan afgeschaft kunnen worden en alleen mensen meteen hoog intelligentie-quotiëntzouden tot de universiteittoegelaten worden, en niemand zou protesteren omdat het immers om de objectieve waarheid ging? Een oude rotin mijn vak heeft eens geschreven dat de toekomstvan de mensheid een doe-het-zelf-project is. Mensen geven zélf vorm aan detoekomstvan hun samenleving, en politieke stromingen fungeren daarbij als een soort AN WBwegwijzers. Wetenschapsmensen kunnen in dat proces behulpzaam zijn door hun kennisvan de aangeboden wegen naardetoekomst, inclusief de vele obstakels, te delen met de anderen. Maar je moetze niet blindelings volgen, noch mogen wij blindelings gevolgd worden. Want alleen in het land der blinden is de waarheid van eenoog objectief. Al lijkt hetvoorsommigen wel makkelijk om de verantwoordelijkheid voorde eigen keuze af te wentelen op de schouders van een ander.

vu-Magazine 13(1984)6 juni 1984

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen