VU Magazine 1984 - pagina 192

derden jaren geleden de Alifoeren, een strijdbaar volk van koppensnellers. De verschillende stammen leefden in nederzettingen over het eiland verspreid en rituele oorlogvoering was onderdeel van hun animistische godsdienst. Voor de vruchtbaarheid van het land en het volk was het brengen van mensenoffers noodzakelijk. Ook de inwijding van een nieuwe baileo (vergaderruimte der dorpsoudsten) vereiste bij voorbeeld menselijke hoofden om aan de deurposten te hangen. Deze werden ,gesneld' in naburige dorpen. Om zich van enige bewegingsvrijheid over het eiland te verzekeren, sloten Alifoeren-stammen bondgenootschappen met elkaar, die naar believen van één der partijen ook weer verbroken konden worden. Deze verbonden waren de voorlopers van de pela-relaties. De toenmalige verbonden werden gesloten tijdens een ceremonie waarbij het bloed van de stamleiders vermengd werd en door hen gedronken. Er werd een eed afgelegd en het pact werd beklonken met een gezamenlijk feest. De oudste pela-schappen functioneerden als een defensief netwerk. Zij gaven de Alifoeren de kans zich in het gebied van het pela-partners vrij over het eiland te bewegen en reizigers vonden voedsel en onderdak bij hun pela's. Want door de uitwisseling en vermenging van bloed, werden twee of meer groepen broeders en moesten ze elkaar vanaf dat moment ook zo behandelen. De pela-verbintenissen hadden ook een offensieve functie. Veelvuldig kwam het voor dat pela-partners samen koppensnel-rooftochten hielden. De koppen die gezamenlijk ,gesneld' waren, werden na afloop gehalveerd en tussen de bondgenoten verdeeld. Een derde functie van het pela-verbond was het beëindigen van stammenoorlogen. Vooral wanneer de strijd onbeslist bleef (bij voorbeeld doordat de twee aanvoerders — de kapitans — die voor hun stam de strijd uitvochten, even sterk bleken) werd dat gezien als teken dat de betreffende stammen met elkaar in vrede moesten leven. Dan werd er tussen de vijanden een pela-schap gesloten om verdere oorlog uit te sluiten. Exogamie De meest karakteristieke pela-wet is die van de exogamie: het verbod een huwelijk aan te gaan met iemand uit een dorp waarmee het eigen dorp in een pela-relatie staat. De fundamentele gedachte achter de pela-verbintenis is broederschap, en

154

Moluks huwelijk; niet met een pela (A. Haverkamp)

exogamie is een belangrijk middel om deze verbondenheid zichtbaar te maken: Met een broer of zus trouwen is immers onmogelijk. Voor de Molukkers weegt deze ,wet' heel zwaar en tot op de dag van vandaag houden jonge Molukkers, tot in Nederland toe, zich er vrijwillig en uit overtuiging aan, zoals we zagen. Volgens de adat staat er op overtreding van deze regel een zware bestraffing door de voorouders. Een straf die niet alleen de overtreders geldt maar ook zal neerkomen op de hoofden van hun hele nageslacht. Bovendien vindt in het geval van een pela-huwelijk ook een publieke bestraffing plaats: het paar wordt in kokosbladeren gewikkeld en moet zó door het dorp lopen onder de luide verwensingen van de bewoners; een afschrikmiddel voor andere jonge mensen. Ook in Nederland betekent overtreden van de exogamie-wet uitstoting uit de gemeenschap. Een sanctie die hier, als gevolg van de moeilijke positie vari de Molukkers als gekleurde minderheid, extra zwaar weegt. Ook de voorouderlijke sancties blijken tot in Nederland een rol te spelen. Een actueel voorbeeld: Van een stel dat ondanks alles toch trouwde stierf de vrouw tijdens haar eerste zwangerschap. Door de oudere generatie werd dit voorbeeld als bewijs aangevoerd voor de onverminderde macht van de voorouders. Hulp in nood De beslissende periode in de ontwikkeling van pela was het begin van de Hollandse kolonisatie, met name de eerste vijftig, zestig jaar. In die periode

werd vorm gegeven aan de pelaschap van nu. Juist in de koloniale tijd werd door de vele verbonden die gesloten werden tussen dorpen (moslim, christen of animist) het fundament gelegd voor een pela-netwerk op een andere basis dan die van oorlogvoering, namelijk op hulp in nood. De kolonisators, zowel de Portugezen als de Nederlanders, werden aanvankelijk verwelkomd als handelaars. Een groot deel van de bevolking bestond in die tijd uit moslims. De overigen bekeerden zich vrijwel unaniem tot het christendom. Ondanks het verschil in godsdienst, was een groeiende onvrede over het gedrag van de buitenlanders algemeen. Plaatselijke opstandjes waren aan de orde van de dag. Veel pelaverbonden tussen moslims en christenen komen voort uit wederzijdse hulp bij het verzet tegen de kolonisator als gemeenschappelijke vijand. Het resultaat van de verbonden, was een netwerk van bondgenootschappen tussen dorpen op de verschillende eilanden, gesloten tussen Moslims en Christenen. Brug De pela-schap, ontstaan als een oorlogsverbond, speelde eeuwen later een beslissende rol in de ontwikkeling van een samenleving die, ondanks verschillen in religie, onderling blijft samenwerken en goede relaties waarborgt tussen uiteenlopende groepen. Zoals Dieter Bartels in het programma ,Medelanders-Nederlanders' stelde, komt het unieke aspect van de pela het duidelijkst tot uiting in de relatie tussen Moslim-en Christendorpen. Overal ter wereld waar Christenen en Moslims elkaar ontmoeten ontstaat strijd, behalve op de Molukken, waar beide groepen door de pela-verbonden goede relaties onderhouden. De pelaschap vormt op de Molukken een duidelijke brug tussen Christenen en Moslims. Men stuurt afgevaardigden naar belangrijke religieuze gebeurtenissen in het pela-dorp, of het nu gaat om een belijdenis of een besnijdenis. Uit de koloniale tijd zijn gevallen bekend van Christengezinnen die een kind van een Moslim-pela als pleegkind opnamen om het zo in de gelegenheid te stellen onderwijs te volgen: een voorrecht dat in die tijd door de Hollanders alleen aan Christenen werd verleend. Deze gezinnen droegen dan ook de zorg voor de Moslimopvoeding van hun anak-piara (pleegkind). Tegenwoordig helpen Moslims hun Christen-pela bij de bouwvan een kerk en omgekeerd van een moskee.

vu-Magazine 13(1984)4 april 1984

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen