VU Magazine 1984 - pagina 128

Roeit Haan

Souvereiniteit in eigen kring

Premier Lubbers heeft zijn kabinetsbeleid — het gebeurde in een interview met 7rouwvan31 december jl. — verdedigd met een beroep op het beginsel van de souvereiniteit in eigen l<ring. „Zoals de anti-revolutionairen zouden zeggen", voegde hij er vriendelijk in hun richting aan toe. Kunnen anti-revolutionairen het hiermee eens zijn? Misschien stellen velen die vraag eigenlijk al niet meer; de verleden-tijdsvorm ..zouden" is typerend. In het CDA wordt er nog al eens (of altijd?) van uitgegaan dat dit staatkundig beginsel, dat uit de calvinistische reformatie stamt, in feite op hetzelfde neer zou komen als datgene wat het roomskatholieke moderne denken het,,subsidiariteitsbeginsel" noemt. Een ingezonden-stukkenschrijver in hetzelfde dagblad 7rouw(van 5 januari) reageerde als volgt: „Het interview met premier Lubbers is voor mij ontmoedigende lectuur geweest. Het schildert een premier die duidelijk voor het systeem van Friedman kiest (d.w.z., de markt is de eigenlijke organisatorvan de samenleving. RH), net als Reagan en Thatcher, een systeem dat zegt: volg de blinde weg van de evolutie maar, laat wat geen kracht heeft zich te handhaven in de strijd om het bestaan maar omkomen. Dan komt alles weer goed. Als vanzelf. Het gaat erom de verantwoordelijkheid op het laagst denkbare niveau te leggen volgens het beginsel van de „souvereiniteit in eigen kring", zegt de premier." Deze reactie lijkt mij cor-

106

rect. Zo komen de woorden van Luööers geheel over. Zij mogen dan ook niet onweersproken blijven. Het verschil tussen de ..roomskatholieke" en de ,, protestantse" benadering is aan velen reeds lang niet meer duidelijk. De belangrijkste verklaring is deze; dat beide begrippen, in beide ,,kampen" zijn uitgesleten als gevolg van de overheersing van de liberale levensbeschouwing. Daarom konden die ..kampen" ook gemakkelijk worden samengevoegd. Kon Kuypernog spreken van de „overheersching der minderheden doorde liberalistische Coterie", intussen voelen noch roomskathoiieken, noch anti-revolutionairen zich nog onderdrukt in dit opzicht. De schoolstrijd is lang geleden gewonnen; achteraf lijkt het een kwestie te zijn geweest van belangen die bepaalde bevolkingsgroepen in de politieke concurrentieslag hebben willen veilig stellen, zoals het liberalisme het stelt. Nu dit is gelukt, lijkt er weinig reden zich nog zo strijdlustig uitte drukken. In feite betreft het echter politieke beginselen die elkaar principieel uitsluiten. Alleen wanneer hun herkomst en hun diepste bedoeling niet meer worden gekend of erkend, is het mogelijk deze termen zo opportunistisch te gebruiken als veelal gebeurt. Het subsidiariteitsbeginsel blijkt zozeer aanpasbaar aan het liberalisme en aan autocratisch regeringsoptreden, dat de Zuidamerikaanse dictaturen (die zichzelf //öeraa/noemen, vanwege het herstel van de ..vrije markt"

dat zij voorstaan, zoals ook de Reagan-regering hen liberaal noemt) hun schrikbewind verdedigen door te zeggen dat het overeenkomt met het ..christelijke subsidiariteitsbeginsel". Dat stelt de kerk dan gerust; het komt neer op de hoogst denkbare, namelijk pauselijke goedkeuring, want het subsidiariteitsbeginsel is verankerd in pauselijke encyclieken. Op vrijdag 20 januari zond Brandpunteen gesprek uit met de vervanger van de Argentijnse primaat/^ramburu. Deze bisschop verklaarde dat de Argentijnse roomskatholieke kerk in verband met de door de staat uitgeoefende verschrikkelijke martel- en moordterreur op tienduizenden landgenoten en hun honderdduizenden familieleden geheel vrijuit ging. daar zij zich strikt gehouden had aan de officiële kerkleer. Voor het beginsel van de souvereiniteit in eigen kring ligt het in de praktijk niet veel anders; het is in het besef van bijna iedereen versmald tot een ordinair: ,,economie is economie". ..kerk is kerk", ..politiek is politiek", en deze mogen niet op eikaars..terreinen" (kringen) komen. Dit is een uitgeholde interpretatie die ook onder de anti-revolutionairen zelf sterk heeft geheerst. De term „souvereiniteit" is uiteraard voor dergelijke misverstanden vatbaar. Toch moeten wij bereid zijn het spoor terug te volgen. Het anti-revolutionaire beginsel staat voor iets geheel anders dan het roomskatholieke. De kern van het

verschil is dit, dat het calvinisme in het denken van Abratiam Kuyperin de soU' vereiniteit in eigen kring de enige garantie ziet voor de tiandhaving van de voll<svrijtieden. In naam van het subsidiariteitsbeginsel kunnen die vrijheden, juist zoals in Latijns-Amerika, worden onderdrukt, als de,,natuurlijke orde'' wordt geacht te zijn verstoord (zie VU-Magazine, juni 1Ö80, p. 20). Uiteraard maken die ..christelijke" dictaturen misbruil< \/ar\ deze term. Maar iets er in maakt hun dat mogelijk. ..Subsidiair" betekent: ..in de plaats tredend van ". Als de centrale overheid meent dat zij om de.,orde" te handhaven speciale volmachten aan zich mag trekken, kan zij dit doen, omdat de zogenaamde „lagere" levenskringen verstek laten gaan én omdat bij de overheid ..het hoogste gezag" rust. Zo ..moesten" de militairen wel in de plaats treden van de sociale partners om het marktmechanisme te herstellen, en om het ..marxisme" te bestrijden; het particulier initiatief bleek daartoe niet in staat, zodat de staat de plicht had „ d e natie te redden". Nu hanteert Lubbers het principe van de souvereiniteit in eigen kring als was het gelijk aan het subsidiariteitsbeginsel, maar dan in omgekeerde richting. Minder taken voor de staat, meer voor het,.particulier initiatief"; ook hem gaat het om herstel van het marktmechanisme. Op de vraag of zijn hoofdknik naar de anti-revolutionaire traditie terecht is, ga ik graag de volgende keer nader in,

vu-Magazine 13(1984) 3 maart 1984

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen