VU Magazine 1984 - pagina 264

pening, ondertussen de niet-nucleaire mogendheden de verplichting opleggend om van kernwapens af te zien en controle daarop te aanvaarden. De Westduitse haviken kregen associaties met Versailles. Adenauer sprak over een ,,Morgenthau-plan in het kwadraat". (Morgenthau was de Amerikaan, die in opdracht van Roosevelt tijdens de Tweede Wereldoorlog een plan opstelde voor een volledige desindustrialisatie van Duitsland), Gematigder was de reactie van de West-Duitse regering, maar daarin werd wel aangeroerd waar de schoen wrong, ,,/n beginsel is de Bondsregering het ermee eens dat uitbreiding van het bezit van kernwapens moet worden beperkt, maar zij gaat er daarbij van uit, dat ook landen met kernwapens substantiële verplichtingen tot ontwapening aangaan." (verklaring van de Duitse regering van 20 febr. 1967). Uit de derde wereld klonken direct al zeer kritische geluiden. Akkoord, over een non-proliferatieverdrag viel te praten, maar wat stond daar tegenover? Met name India wenste garanties dat de kernwapenmogendheden zélf tot ontwapening zouden overgaan en dat zij de niet-nucleaire mogendheden zouden garanderen hun kernwapens niette gebruiken om kernwapenvrije landen te bedreigen, te chanteren of aan te vallen. Zweden eiste stopzetting van alle kernproeven, ook ondergrondse en van de produktie van splijtbaar materiaal voor kernwapens. Voorwaarde voor een non-proliferatieverdrag lijkt te worden nucleaire ontwapening van de kernmogendheden zelf!

bericht dat Rusland een eerste atoombom tot ontploffing had gebracht, een paniekstemming onder Amerikanen. De proliferatie was begonnen. Engeland liet oktober 1952 zijn eerste atoombom ontploffen. Daarna kwamen de Russen met een waterstofbom en in 1960 traden de Fransen toe tot de club van atomaire mogendheden. Een afschuwelijk perspectief begon zich af te tekenen. Ging het toe naar een wereld, waarin elk land met enige industrie ten slotte zijn eigen kernmacht zou opbouwen?

„Vaccin pacifique"? De Amerikaan Bernard Baruch, die in 1946, tien maanden na Hirosjima het eerste voorstel bij de Verenigde Naties indiende om ie voorl<omen dat ten slotte alle landen over kernwapens zouden beschikken. (ANP)

mee de 76-jarige Baruch juni 1946 op de proppen kwam. De bejaarde indiener had in twee wereldoorlogen met de neus vooraan gestaan. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was de vroegere financier voorzitter van de grondstoffencommissie voor de Amerikaanse oorlogsindustrie. President Wiison adviseerde hij op economisch terrein bij de vredesbesprekingen in Versailles. In de Tweede Wereldoorlog vervulde hij (adviserend) dezelfde rol in de VS als in de Eerste. Daarna werd hij vertegenwoordiger van de VS in de commissie voor atoomenergie van de Verenigde Naties.

Netplan Het plan-Baruch kwam er in het kort gezegd op neer dat er een International Atomic Development zou worden gevormd, waaraan de VS zowel hun knowhow als hun kernbommen zouden overdragen. Nieuwe kernwapens zouden niet meer mogen worden aangemaakt. De autoriteit zou controle hebben over produktie en gebruik van atoombrandstoffen, dus zowel over de uraniummijnen als over de eindprodukten om clandestiene aanmaak te voorkomen. Het is, zo op het oog, een goed plan. Baruch zelf hoopte er de Nobelprijs voor de vrede mee te verwerven. De kardinale fout bleek evenwel ai snel. 't Was een eenzijdig Amerikaans voorstel en alleen al daarom vervulde het de Russen met diep wantrouwen. Ze prakkizeerden er niet over om internationale controle op hun grondgebied te aanvaarden door een lichaam, dat in meerderheid moest bestaan uit nietcommunisten. Bovendien moest er in de Amerikaanse gedachtengang eerst een effectief controlelichaam worden opgebouwd voordat er een verbod van kernwapens zou komen. Dat kon jaren duren en gedurende die tijd zou de VS de enige kernwapenmacht zijn. Achteraf bleek dat de Russen toen zelf al koortsachtig bezig waren een kernwapen te ontwikkelen om het verstoorde machtsevenwicht met de VS te herstellen. Al vijf dagen na indiening van het Amerikaanse plan lag er een Russisch tegenvoorstel van Gromykoin de VN op tafel. Eerst een verbod van kernwapens en vernietiging van de bestaande voorraad (dat zou de VS direct raken) en dan pas opbouw van een controle-systeem, was de centrale gedachte. Kortom, de Russen vertrouwden de Amerikanen voor geen zier en omgekeerd lagen de zaken ook zo. Diep teleurgesteld over het mislukken van .zijn plan, trok Baruch zich uit de politiek terug. Drie jaar later, september 1949, veroorzaakte het

218

Toch was niet elk mens overtuigd dat hier sprake was van een voor een voortbestaan van het menselijk ras op aarde gevaarlijke ontwikkeling. Wie ten slotte overtuigd was geraakt van de noodzaak van een nucleair schild voor de eigen veiligheid, kon niet volhouden dat een ander land risicoloos kon voortleven zonder een dergelijke bescherming. En als wederzijdse afschrikking dan als vrucht de vrede meebracht, moest spreiding van kernwapenbezit zelfs worden toegejuicht, volgens deze redering. In 1962 hield het Canadese Instituut voor Vredesonderzoek een opiniepeiling onder de Canadese bevolking. Maar liefst 37 % van de ondervraagden bleek van mening dat de kans op een kernoorlog kleiner werd naarmate meer landen kernwapens zouden krijgen. Ook de Franse generaals Beaufre en Gallois dachten er zo over. Het kernwapen was een ,, vaccin pacifique", waardoor de oorlog zou verdwijnen, ook beperkte oorlogen. De redenering was verwant aan die van Alfred Nobel, die in de vorige eeuw het dynamiet uitvond en die daarvan een voor de vrede heilzame uitwerking verwachtte, mits zoveel mogelijk staten de beschikking kregen over deze explosieve stof. Het effect ervan is bekend.

„Ban de Bom" in de discussie die begin jaren zestig in academische en politieke kringen uitbrak over de mogelijke gevolgen van een voortdurende toename van het aantal kernmogendheden bleek de heersende opinie niet zozeer overtuigd van de zegenrijke gevolgen van elk land zijn eigen bom. De discussie werd mede gevoed door de protestbeweging tegen de introductie van kernwapens in Europa. In Londen werd april 1960 een massademonstratie gehouden tegen kernwapens, waarvoor verontrusten uit alle delen van de wereld naar de Britse hoofdstad waren gereisd. In Amsterdam werden najaar 1961 elke week demonstraties gehouden naar aanleiding van een reeks Russische kernproeven. Het publieke protest begon zich te richten tegen elk land, dat zich met kernwapens bezig hield. ,,Tegen de A-bom, waar ook ter wereld!" was b.v, de leus op een spandoek in een optocht naar de Russische handelsmissie in Amsterdam.

Kennedy In zijn veelaangehaalde vredesrede voor de American University in Washington noemt president Kennedy op 10 juni 1963 de voortgaande verspreiding van kernwapens een van de grootste gevaren, die de mensheid bedreigen. Maar hij weet dat het volstrekt zinloos is deze problematiek aan te pakken wanneer de atoommogendheden zelf doorgaan metkernproeven. Om de bewapeningswedloop tot staan te brengen, moet eerst dit gevaarlijke onderdeel van de problematiek worden aangepakt. Hij kondigt in die VU-Magazine13(1

President Kennedy oplOjuni 1963 voorde American University in Washington: De voortgaande verspreiding van kernwapens is een van de grootste gevaren diedemenslieid bedreigen. (ANP) Een non-proliferatieverdrag? „Duitslandsdoodvonnis", waarschuwdeAde|nauer,„hetis een Morgenthauplaninhet kvifadraat". (ANP)

rede aan met Chroestsjew en MacMillan van Engeland te zijn overeengekomen op hoog niveau besprekingen te beginnen vooreen dergelijk verdrag, dat de weg moet openen om zich doelftreffender te kunnen bezighouden met de proliferatie-problematiek. Alweer een kandidaat-kernwapenmogendheid dient zich in die periode aan. De Chinese maarschalk Sjen Ji verklaart in oktober '63 ,,AI liebben we geen broeit meer aan, een atoombom zullen en moeten we hebben". Dit, naar hij toelicht, om te voorkomen dat China een tweede- of derderangs natie wordt. Een kwestie van prestige dus. Precies een jaar later brengt China zijn eerste kernbom tot ontploffing. De nervositeit over de uitzaaiing van nucleair wapentuig neemt in de wereld toe. Op VN-niveau wordt opnieuw aangedrongen om nu eindelijk eens wat aan de proliferatie-problematiek te gaan doen. De aansporing blijft niet zonder resultaat in de daaropvolgende jaren. Augustus 1965 komt Amerika op de proppen met een eerste ontwerp voor een non-proliferatieverdrag. De bestaande kernwapenmogendheden zouden zich daarin verplichten om niet-kernwapenstaten niet op enigerlei wijze te assisteren bij de aanmaak van nucleair wapentuig. Behalve de westerse landen namen ook niet niet-gebonden mogendheden actief aan het debat deel. Vooral van die zijde werd onderstreept dat een non-proliferatieverdrag niet op zichzelf kan staan. Het diende onderdeel uit te maken van een verdergaand nucleair ontwapeningsproces. Hoog op de prioriteitenlijst stond wat Kennedy ook al had aangeduid als voorwaarde om tot zaken te kunnen komen: een algeheel verbod op kernproeven.

Discussie n de jarë"n erna gonsde het van discussies in de wereld over een non-proliferatieverdrag. Ook Rusand wierp een ontwerp in de discussie. Maar het leek primair strijd te worden van de have's contra de havenots. De laatsten verweten de atoommogendheden zichzelf tot niets te verplichten op het punt van de ontwavu-Magazine 13(1984) 6 juni 1984

Holly Bush"

99 Zomer 1967 wordt opeens wereldvermaard de villa „Holly Bush", waarin de rector woont van de universiteit in de Amerikaanse plaats Glassboro. In die woning in New Yersey vindt onverwacht een topgesprek plaats tussen de Amerikaanse president Johnson en de Russische premier Kosygin. De oorlog, die de Amerikanen in Vietnam voeren, blijkt daarvoor geen beletsel. Kosygin was naar New York gereisd om daar een vergadering van de Verenigde Naties bij te wonen. Al zesjaarlang is er geen direct contact geweest tussen een Russische en Amerikaanse regeringsleider en Johnson zou dolgraag eens onder vier ogen met Kosygin praten. Zin om daarvoor naar New York te vliegen, ^heeft hij om prestigeredenen niet en om dezelfde reden wil Kosygin niet naar Washington komen. De kaart van Amerika wordt erbij gehaaid. Halverwege tussen beide plaatsen ligt Glassboro. In allerijl wordt de villa „Holly Bush" geboend en geschrobd als blijkt dat dit de enige plek op de aardbol is waar de twee groten der aarde elkaar zonder gezichtsverlies kunnen ontmoeten. Vrijdag 23 juni 1967 praten de beide regeringsleiders zonder enige agenda en slechts in aanwezigheid van tolken vijf uur en 20 minuten met eikaar. Belangrijk onderwerp is de verspreiding van kernwapens. In een korte tafelrede zei Johnson tot Kosygin dat hun beider landen door hun kracht en hun hulpbronnen ,,een speciale verantwoordelijkheid hebben voor de wereldvrede". En ook maakt hij bekend:,, Wij zijn het er over eens dat het bereiken van overeenstemming over een verdrag tegen de verspreiding van kernwapens nu zeer belangrijk Is." Uiteraard komt ook de bevolking van Glassboro een nieuwsgierig kijkje nemen bij de opeens wereldverma a-de villa van de plaatselijke rector. Kosygin wordt bij zijn vertrek toegejuicht. Hij wuift naar de menigte, drukt een aantal toeschouwers de hand en roept hen 219

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen