VU Magazine 1984 - pagina 376

winsten terug naar de kapitaalverschaffers in Noord-ltalië. Het benodigde kader en geschoolde personeel tenslotte is doorgaans afkomstig uit die gebieden waar ook de zetels van deze bedrijven staan. Geen ,,Kathedraal in de Woestijn" is het eerdergenoemde auto-assemblagebedrijf van Fiat bij het plaatsje Temini Immerese. Hoewel dit bedrijf een technologisch modern bedrijf is, werken er zo'n 3.600 Siciliaanse arbeiders aan het in elkaar zetten van de Fiat Panda. Wie ooit de gelegenheid heeft het aan de kust gelegen industriegebied van Termini Immerese te bezoeken zal zich in een decorstad van een Amerikaanse filmmaatschappij wanen. Op een electriciteitscentrale en het Fiat-complex na staan de fabrieken leeg en installaties stil. Hier nu heeft men wel te maken met de Mafia. Het lugubere decor is het resultaat van de talloze bouwschandalen waarmee de Mafia de eilandeconomie teistert en waardoor miljarden lires aan ontwikkelingsgelden zijn verdwenen. Dagloners De kapitaalintensieve landbouwgebieden vormen het,,derde Sicilië". Wie de kaart van Sicilië bekijkt zal opmerken dat het grootste deel van het eiland een heuvel- of bergachtig karakter heeft. De West- en Zuidkust geven een aantal vruchtbare vlakten te zien, die diep landinwaarts reiken. Tot de jaren vijftig waren deze vlakten feitelijk onbewoonbare moerasgebieden waar malaria heerste. Sinds die tijd zijn door het,,Fonds voor het Zuiden" deze moerasgebieden veranderd in vruchtbare fruitteeltgebieden waar, zo ver het oog reikt, citrusvruchten worden verbouwd. In het centrale deel van de vlakte van Catania is de gemiddelde bedrijfsgrootte zelfs zo'n 150-200 hectare. Deze moderne bedrijven, uitgerust metteeltveredelingsafdelingen en onderzoekslaboratoria, zijn het eigendom van industriële concerns uit Noord-ltalië die de exploitatie van deze fruitplantages als geldbeleggende nevenactiviteit beschouwen, of van grote voedingsmiddelenindustrieën die de oogsten als deel van hun pakket op de Italiaanse en Westeuropese markten afzetten. Ook de arbeidsbehoefte van deze gemechaniseerde bedrijven is gering. Ze bestaat in de regel uit een vast aangestelde ploeg arbeiders, die in de oogsttijden aangevuld wordt met dagloners (braccianti). Met de ,,Kathedralen in de Woestijn" hebben ze één kenmerk gemeen. De winsten vloeien veelal uit Sicilië weg.

310

,,Waaromzouikover de vruchtbaarheid van Sicilië spreken als Iedereen daarover al roemt?"

Dan is er als vierde Sicilië Ragusa, een provincie van kleine boeren. In Sicilië is het een veel voorkomend verschijnsel dat kleine boeren en dagloners zo sterk verarmen dat ze om te overleven of migreren óf proberen hun inkomsten te verbeteren door bij voorbeeld in de bouw te gaan werken. In de provincie Ragusa, het zuidelijkste deel van het eiland, doet zich het omgekeerde geval voor. Veel dagloners werken zich hier op tot zelfstandige kleine boeren met een bedrijfje tussen de drie en vijf hectare. Het is 't enige gebied in Sicilië waar, in de afgelopen dertig jaar, de ontwikkeling van een zelfstandig, niet door politiek beïn-* vloed, ondernemerschap te constateren valt. De boeren houden zich bezig met de intensieve teelt van groenten onder glas of plastic, met de wijnbouw waaronder de produktie van één van de zware Siciliaanse wijnen. Opvallend is dat in dit gebied het zelfstandig ondernemerschap samen gaat met coöperatieve organisaties.

Zwavelmijnen Het vijfde en laatste gebied tenslotte is het Siciliaanse binnenland, gekenmerkt door armoede en ontvolking. Een ingewikkeld complex van factoren is hiervoorverantwoordelijk. Zo is het nog steeds bestaande grootgrondbezit niet in staat om de arbeidsreserves op te nemen. Als gevolg van de agrarische hervormingen zijn veel van deze bezittingen na 1951 in kleine percelen verkocht of verpacht. Hoewel er op deze wijze in het binnenland een klasse van kleine boeren is ontstaan was het voor hen vrijwel onmogelijk om zich in dit droge gebied op deze kleine bedrijven met hun vaak ver van de agrostad afliggende percelen, een redelijk inkomen te verwerven. Een dramatische ontwikkeling landbouwkundig gezien, die nog geaccentueerd werd omdat de hier sinds de jaren vijftig gebouwde stuwmeren niet functioneren ten dienste van de lokale landbouw waarvoor het water juist zo broodnodig is. Schrijnend is het voor

deze boeren dat het in deze meren opgevangen regenwater bestemd is voor de irrigatie van de moderne kapitaalintensieve fruitteeltbedrijven in de kustvlakten en voor dekking van de (zoet)waterbehoeften van de aan de kust gelegen petro-chemische industrieën. Het feit dat grote aantallen van de bewoners het binnenland trachten te ontvluchten heeft ingrijpende demografische gevolgen. In hoofdzaak trekken de jonge mannen weg, waardoor het aandeel van vrouwen en ouderen in de bevolking sterk is toegenomen. De enige niet-agrarische activiteit in het binnenland was geconcentreerd rond de zwavelmijnen. Nog rond de eeuwwisseing was Sicilië de grootste zwavelproducent in Europa. Omdat ook hier, als gevolg van het grootgrondbezit, de pachters van de mijneq niet bereid waren op termijn te investeren in moderne ontginningsappratuur heeft de exploitatie van zwavel in Sicilië het moeten afleggen in de concurrentiestrijd met de zwavelmijnen in de Verenigde Staten. De produktie van zwavel in de petro-chemische industrie betekende tenslotte de nekslag voor een industrie waar rond 1900 nog meer dan 40.000 arbeiders werk vonden. Transformatie Uit de korte beschrijving van de vijf Siciliaanse regio's valt te concluderen dat het effect van dertig jaar ontwikkelingsarbeid door het Fonds voor het Zuiden met veel twijfels omgeven is. De Siciliaanse politicoloog Catanzaro is van mening dat het Zuiden van Italië en Sicilië door de ontwikkelingsinitiatieven van het Fonds een ingrijpende transformatie hebben ondergaan. Van een arm maar zelfvoorzienend gebied is het veranderd in een gebied dat weliswaar iets minder arm, maar wel afhankelijker is geworden van de door Rome en de EG gefourneerde gelden. Sindsdien is Sicilië een eiland dat drijft op subsidies en op de geldstroom van Siciliaanse emigranten en gastarbeiders. •

vu-Magazine 13(1984) 8 september 1984

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen