VU Magazine 1984 - pagina 341

-•=*»•

beeld werkt op allerlei fronten door, niet slechts in de universiteit, ook in iiettechnische handelen, in de organisatie van onze maatschappij en zelfs in het gewone dagelijkse leven en denken. Daar waar nog ruimte is voor religieus geloof ontstaat ook de behoefte het bovennatuurlijke geheel in natuurlijke termen te verklaren. Ook de wetenschappen, als psychologie en sociale wetenschappen deden een stap in de richting van het ,,naturaliseren" van het bovennatuurlijke: herkenbare onderbewuste krachten bleken in het spel, groepen konden hun eigen innerlijke saamhorigheid uitdrukken door geloof aan bovenmenselijke Machten. In de theologie werden soms ook pogingen ondernomen om het bovennatuurlijke natuurlijk te doen zijn teneinde het religieus geloof beter aanvaardbaar binnen het gezichtsveld van de moderne mens te brengen. ,,God" werd tot die geheimzinnig, bevrijdende kracht die daar is — ,,daar ontstaat" zeggen sommigen — waar de solidariteit met medemensen werkzaam blijkt te zijn. Het wonder van innerlijke bevrijding en van bevrijding uit de ons neerdrukkende machten kan nooit puur wetenschappelijk verklaard worden, en is in deze zin dat wat in de religie,,Opstanding" wordt genoemd, moet anderzijds echter niet als iets bovennatuurlijks gezien worden, maar als het tot de uiterste grens van hopen en geloven komen van een groep mens, met name de Kerk. In de bijbel-

exegese wordt zo soms een wonder ais teken van deze bemoediging gezien: Christus wandelend op het water wordt beschreven in een evangelie dat juist gericht is op een jonge christelijke gemeente die zich beangstigd voelt door de politieke stormen van haar tijd en heeft zo, als symbolisch verhaal, een verkondigend en hoopgevend karakter.

Ontsloten natuur Het terugdringen van het bovennatuurlijke binnen het natuurlijke leidde tot moeilijkheden. Natuurlijke verhalen die nog iets van oude bovennatuurlijke boodschappen in zich zouden bergen, worden onwaarschijnlijk. Want waarom zou men nog van ,,God" spreken als men „medemenselijkheid" bedoelt? Van ,,Opstanding" ais men het over zedelijke en politieke bevrijding heeft? Van ,,wonderen" als hetom natuurlijke gebeurtenissen met een symbolische waarde gaat? Dan maar de oude scheidslijnen aanscherpen en het natuurlijke weer apart zetten als dat wat scherp te scheiden valt van het bovennatuurlijke dat althans door enkelen waargenomen zou kunnen worden? Een opkomst van nieuwe religies. Oosterse mystiek, fundamentalistische stromingen in Islamitische en Christelijke theologie? Ook dat leidt tot moeilijkheden, omdat het is alsof men de natuurlijke wereld prijs geeft en met de rug gaat staan naar hen die het mirakelstuk afwijzen, maar wellicht nog wel oog zouden kunnen hebben voor het wonder, of die zich God

niet meer kunnen voorstellen als ,,de oude man metdebaardopde wolken" maar wel beseffen dat redding, verzoening en opstanding — of dat wat met deze oude termen misschien wordt aangeduid — voorbij de horizon van de natuurlijke wereld van vandaag ligt. Daar komt meer bij: deze natuurlijke wereld van vandaag blijkt minder natuurlijk dan men dacht. Het,,natuurlijke" van onze wetenschappen en technologie is niet hetzelfde als ons natuurlijke leven of de natuur om ons heen. Deze laatste kennen wijdere horizonten: schoonheid, vreugde, ontzetting, hoop, opoffering, liefde. Al deze zaken kunnen slechts tot op bepaalde hoogte wetenschappelijk verklaard worden en wel door hen in systeem te brengen, hen in te perken via kwantificering (getalswaarde aan bepaalde kieurgolven, gevoelsjntensiteiten, informatiegehalte enz. toekennen), operationalisering (onderwerpen aan toetsing via bepaalde instrumenten of methoden, zoals enquetering), verklaring (inpassen binnen netwerkenvan wiskundige of andere relaties). Eenvoudiger gezegd: wetenschappen maken zélf iets ,,natuurlijk" in de betekenis van: inperkingen aanbrengen in dat wat wij zien en beleven net zolang tot dit binnen een verklaarbaar en zoveel mogelijk gesloten (consistent) systeem gebracht kan worden. Een bekend bioloog schreef eens dat elke bioloog bij zijn objectieve bestudering één grote, verzwegen, vooronderstelling heeft, namelijk dat hij zelf een levend wezen is en zo al leven kent, voordat hij wetenschappelijk het ,,natuurlijke" leven onderzoekt. Dat geldt voor alle wetenschappen. Vanuit de wijde horizon van heel de gewone, open natuur bestuderen wij de ,,natuur" in engere zin. Maar in die gewone natuur zijn de wonderen de wereld nog niet uit. Zeker, het gaat niet om een magische bovennatuur, gescheiden van onze dagelijkse natuur. Maar het gaat er wel om met de ,,natuur" (ook van mens en samenleving) bezig te zijn als consistent systeem binnen, en vanuit, de ruimere echte natuur, die juist echt is als de bovennatuurlijke dimensie, van geloof, opstanding, liefde, hoop, er wezenlijk in aanwezig blijft. In deze zin zou men kunnen zeggen dat we weer moeten leren te ontdekken dat de natuur niet gesloten, maar ontsluitbaar is. Of, in andere woorden, dat de natuur in de diepste zin bovennatuurlijk is. Dit alles behoeft wellicht nog wel wat verduidelijking. Daarom een volgende keer meer over dit onderwerp. D

Het vertellen van een mythe (dr. R. Schefold)

VU-Magazine 13 (1984) 7 juli/augustus 1984

279

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen