VU Magazine 1984 - pagina 225

dat de voorkeur van hem en van Van der Sanden technisch beter was, zowel voor het Nederlandse bedrijfsleven als geheel, als uit oogpunt van consumentenvrijheid, en ook met het oog op de werkgelegenheid, maar beseft werd ook dat invoering van abonnee-tv dan nog even zou moeten wachten. Met decoderkastjes kan het sneller. Zou de VVD dat pikken? Zou de VNU dan niet afhaken? Het bedrijf wil starten in de grote steden en juistdaar liggen de grote mini-sternetten. Als de suggestie van Scholten werd overgenomen, dan kon wel eens uitkomen wat een Telegraaf-commentator 10 maart schreef, nl. dat de abonnee-tv een doodgeboren kind zal blijken. Het verweer vanachter de regeringstafel was dermate zwak dat minister Brinkman er niet onderuit kon het aanvankelijk aan Van der Sanden toegezegde mondeling beraad over ,,de kastjes" uit te breiden tot ,,een notitie". Met als gevolg dat steeds meer technisch-deskundige ogen gaan meekijken. Met alle mogelijke gevolgen vandien.

Technologie en links Ook bestaaat dan de kans dat de PvdA-fractie wakker wordt. In een boeiend geschreven rapport over de omstreden gang naarde informatiemaatschappij signaleerde G. P. van der Vorst van het Centrum voor Data-Analyse van de Rijksuniversiteit Utrecht in maart van dit jaar een jarenlange technologie-blindheid bij links. Inderdaad bleek PvdA-woordvoerder Kosto in het media-debat nauwelijks belangstelling te tonen voor de technische kant van de zaak, vervuld als hij was van politieke mogelijkheden in de omroeppolitieke aspecten. Met instemming wordt het rapport van de PvdA-politicus Ed van Thijn aangehaald, die in De Volkskrant van 12 februari '83 betoogde: ,,Links zal echt de technologie moeten gaan ontdekken." En dat niet zozeer om nu maar jubelend te begroeten alles wat zich als technische vooruitgang aandient, maar om te onderkennen dat in technische keuzes veelal een (cultuur-)politieke keuze verborgen ligt. Het kan altijd ook anders. Een bepaalde keuze kan regelrecht leiden tot een maatschappij die nog veel gruwelijker is dan die met het kabelnet van Orwell, maar een net met andere voorzieningen kan spreiding van macht en kennis bevorderen. Men kan netten bouwen die de privacy bedreigen en de informatiemacht centraliseren, maar men kan ook technische voorzieningen aanbrengen, die ruimte laten voor een persoonlijke levenssfeer en die informatiemacht spreiden.

„Terwijl O'Brien langs het telescherm liep, scheen hem een gedachte in te vallen. Hij bleef staan, wendde zich terzijde en drukte op een knop in de muur. Er klonk een scherpe knap. De stem was stil. Julia stootte een geluidje uit, een soort verrast gilletje. Zelfs midden in zijn panische angst was Winston te zeer uit het veld geslagen om zijn mond te kunnen houden. „Jij kunt hem afzetten", zei hij. ,,Ja", zei O'Brien, „wij kunnen hem afzetten. Wij hebben dat voorrecht." In enkele woorden schetste Orwell in „1984" wat de betekenis kan zijn van een simpel schakelaartje. Zowel in de keuze van net-configuratie (terecht is het privacy-gevoelige aftaknet verboden) als in de vraag waar schakelaars worden geplaatst en wie deze kan bedienen komen politieke keuzes tot uitdrukking. Het gaat eigenlijk niet aan dat een kabinet de vraag huisdecoders of kiezers maar wil overlaten aan de plaatselijke machtiginghouders voor een centrale antenne. De keuze zal tot heel verschillende resultaten leiden voor wat betreft aanbod aan de consument. En evenmin is b.v. de capaciteit van de kabel waarmee PTT de gemeentelijke kabelnetten onderling denkt te gaan verbinden een puur technische keus. Een keus van bij voorbeeld zes kanalen leidt tot heel andere informatiestromen dan een keus voor pakweg 100 kanalen. De cultuurpolitieke keus achter een dergelijke beslissing dient te worden blootgesteld. Hitler zou ongetwijfeld voor een geringe capaciteit hebben gekozen, een democraat voor vele.

Rapport-Swartouw De nota ,,Telecommunicatie in Nederland" is het regeringscommentaar op het indertijd uitgebrachte rapport-Swartouw over de taak en functie van de PTT, bezien in het licht van de informatie-en telecommunicatietechnologie. Wie echter de indruk mocht hebben dat het vooral om zaken zou gaan als de vraag of ook particuliere ondernemingen randapparatuur mogen leveren, onderschat de betekenis van het stuk. Terloops bleek dit in de laatste minuten van het debat over de Medianota op woensdag 4 april. De Kamer had (met slechts de tegenstemmen van CDA en klein rechts) een motie-Scholten aangenomen waarin gesteld wordt dat het hele terrein van de tele-consultatie op gelijke wijze dient te worden behandeld als de drukpers: geen voorafgaand verlof. Minister Brinkman wrong zich in allerlei bochten om te ontsnappen aan een antwoord of de regering nu van plan was de motie wel of niet uit te voeren. Hoewel het hier ging om een principiële zaak van niet geringe betekenis, die bij uitstek op zijn bordje thuishoort (de regeling van de persvrijheid op de kabel) kondigde hij aan dat hierover nader moest worden gesproken wanneer in juni de Kamer zou debatteren over het rapport-Swartouw. Alsof het hier ging om een zaak van technische aard of iets wat de positie van de PTT betrof. Het laatste woord daarover is stellig niet gezegd. In ieder geval ligt er een kameruitspraak, die duidelijk maakt dat het parlement een opvatting afwijst dat voor het bedrijven van o.a. kiestelevisie voorafgaand verlof nodig is van de minister van WVC. De ontwijkende taktiek van de minister heeft tot gevolg dat het media-debat in alle omvang weer kan opvlammen bij nota bene een rapport over de PTT. Ondertussen toont het gebeurde wel aan hoe nauw vraagstukken als informatievrijheid verweven zijn (of kunnen worden) met de techniek. De ruimere betekenis van het kamerdebat in juni blijkt al meteen uit de geladen zin waarmee staatssecretaris Scherpenhuizen de regeringsnota over het rapport-Swartouw begint: ,,Er is geen twijfel over mogelijk, of met name de Westerse samenleving staat op de drempel van de informatiemaatschappij." Enige cultuur-politieke visie blijkt het kabinet evenwel niet met betrekking tot deze vraag te hebben ontwikkeld. Wel een economische:,,Niet meedoen en afwachten wat zich in het buitenland ontwikkelt, kan funeste gevolgen hebben voor de economische ontwikkelingen van ieder geïndustrialiseerd land." Als aanvullende literatuur kunnen daarom aan kamerleden de volgende publikaties worden aanbevolen:

PTT en algemeen belang De overheid, als veronderstelde hoedster van het algemeen belang, staat bloot aan voortdurende manipulaties van belanghebbenden die de techniek in de een of andere richting willen sturen. Maar heeft die dan niet een PTT vol knappe koppen ter beschikking, die kan vertellen hoe het werkelijk zit? Helaas, sinds PTT het pad wordt opgestuurd van de concurrentie heeft dit staatsbedrijf een geheel eigen belang te verdedigen en het zou te veel gevraagd zijn wanneer het dit over het hoofd zag. Waarschijnlijk hadden er veel progressievere kabelnetten in Nederland in de grond gelegen wanneer indertijd PTT daarover het beheer had toegewezen gekregen. Nu ervoer PTT al die gemeentelijke kabelnetten als een mogelijke bedreiging. Daar moest je niet te veel mee kunnen doen. 'n Paar omroepprogramma's verspreiden en daarmee basta. Niet het minste belang had PTT tot dusver bij een modernisering van de kabelnetten.

Deze situatie kan echter geheel anders komen te liggen als de kabeltelevisienetten en de openbare PTT-telecommunicatie-infrastructuur worden geïntegreerd. Op 19 januari kondigde het kabinet-Lubbers aan dat er een onderzoek zal worden ingesteld naar de wenselijkheid en mogelijkheid daarvan. Reeds wordt overwogen de machtiging voor een kabeltelevisienet aan een termijn te binden en ter geruststelling van PTT wordt verzekerd dat het gebruik van de kabeltelevisienetten geen afbreuk mag doen aan de effectiviteit van de PTT-telecommunicatie-infrastructuur. Wie weet komt er zo weer wat meer harmonie tussen het algemeen belang en het PTTbelang. En behoeven technisch zwak onderlegde bewindslieden zich ook niet meer al te wantrouwig te buigen over wat PTT aan technische alternatieven op papier zet. 182

vu-Magazine 13 (1984) 5

vu-Magazine 13(1984) 5 mei 1984

Cees J. Hameiink: „Informatie en macht" (over de samenhang tussen de toegang tot informatie en de uitoefening van maatschappelijke macht). Uitgeverij In den Toren, Baarn. G. P. van der Vorst „De angsthazen tegen de beunhazen" (De omstreden gang naar de informatiemaatschappij). Uitgegeven door het Centrum vool- DataAnalyse, Faculteit der Sociale Wetenschappen Rijksuniversiteit, Utrecht. „Basis voor een Tele-informatiebeleid", eindrapport van de projectgroep BIT (uitgebracht aan minister Deetman van Wetenschapsbeleid). George Orwell: „1984".

D

183

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen