VU Magazine 1984 - pagina 94

Wanneer ze niet snel genoeg gehoorzaamt klemt één van de ongewenste bezoekers het hoofd tussen zijn benen en drukt haar op de grond. Ze dwingen de inmiddels wakker geschrokken Van der Waal zijn kasten te openen. De buit bedraagd ongeveer zeshonderd gulden, een aantal kostbaarheden (waaronder een gouden ,,horlogie") en enkele stukken gerookt spek. Als de consternatie voorbij is en de inmiddels van de schrik bekomen knechten licht maken, blijkt Van der Waal een flinke snede in de zij te hebben opgelopen. Hij kan zich niet herinneren hoe dit gebeurd is. Door deze verwonding is de boer een maand niet in staat zijn normale werkzaamheden te verrichten. De overvallers verlaten Ridderkerk op dezelfde wijze als zij gekomen zijn. Spijtig genoeg heeft een arbeider van Van der Waal de hem vaag bekende De Knegf herkend. Ook de tongval van de Brabanders verraadt hen. De autoriteiten slagen er vrij gemakkelijk in de bij de overval betrokkenen te vatten. Arie de Koning wordt al een paar dagen later gearresteerd. Hij bekent spoedig. Alleen Keijnemans houdt zich meer dan een maand schuil. Als hij gepakt wordt bekent hij eigen schuld en die van de medeplichtigen. Deze drie ontkennen echter. Het alibi dat zij aanvoeren wordt door de rechters niet geloofwaardig geacht. Op 30 mei 1846 veroordeelt het Provinciaal Gerechtshof van Zuid-Holland hen wegens,,diefstal bij nacht, door meer dan één persoon, dragende zichtbare wapenen, in een bewoond huis, door middel van in klimming met bedreiging van wapenen te zullen gebruiken, met geweldoefening gepleegd". (Dit is de delictsomschrijving uit art. 381 van het toenmalige Wetboek van Strafrecht). Hun hoger beroep wordt niet in behandeling genomen. Ook de ingediende gratieverzoeken zijn, ondanks de eer-

0(ict\t bur toe taal) orgcbcn/ 9 t VtjDpaat (pnbigt ook u Itbcn. Of heb je daartoe raad gegeven De worgpaal eyndigt ook u leven

76

biedige en gevoelvolle toon, niet in staat de Vorst en zijn gratie-adviseurs te vermurwen. Keijnemans dient zelfs twee keer zo'n verzoek in, de tweede keer,,omdat hij ten prooi is geworden aan de folterendste doodsangsten, die elk oogenblik vermeerderen". Maar de machthebbers houden hun poot stijf, zodat niets de openbare terechtstelling meer in de weg kan staan. Kras en afschrikwekkend Vergeleken met andere diefstallen op het platteland, die tot veroordelingen leidden, is wat de Werkendammers dezen zeker niet ernstiger. De overvallers van de bende-Lauret, achttien mannen en drie vrouwen, beroofden verschillende boerderijen, waaronder die van landman Nortier in Oostburg. Zij rammelden daarbij met een boomstam de deur open, schoten met een geweer op de boer en sloegen hem met een fles krachtig op het hoofd. De Hoge Raad vond in zijn advies deze zaak ernstiger dan die in Ridderkerk. Toch kregen de Zeeuwsch-Vlamingen allen gratie. Niet alleen volgens de maatstaven van het eind van de twintigste eeuw, maar ook volgens die van het midden van de negentiende eeuw was de bestraffing van de bende rond Adriaan van der Schoot uitzonderlijk zwaar. Waarom zo'n zware straf? In de eerste plaats is het belangrijk te letten op de sociaaleconomische situatie van die tijd. De jaren van 1845 tot 1847 worden wel ,,de zwarte jaren" genoemd. Het was een periode, waarin óeaardappelziekte een aantal keren toesloeg. Dit leidde, met name in het westen van ons land, tot hoge voedselprijzen en op bepaalde plaatsen, tot regelrechte hongersnood en massale kindersterfte. Een gevolg van de nijpende voedselschaarste waren rellen en ongeregeldheden in verschillende steden. Ernstig zijn deze rellen niet te noemen. Opvallend is wel, dat de overheid ze met harde hand onderdrukt. De vrees

Oitipura tna^iSoIbattnftrtfbaojDtnitn/ ,Cu flut mtn [t vut Cntonf of ttcutii. Wippen was soldatenstrafvoorheenen Nu slaat men se met Cordons ofteenen

voor oproer en de angst voor bendeactiviteit op het platteland, die een bedrieging voor de heersende eigendomsverhoudingen zou kunnen zijn, was in deze periode zeker aanwezig. Dit maakt het begrijpelijk, dat de overheid in de zaak van de Werkendammers een kras en afschrikwekkend voorbeeld wilde stellen. Misschien hadden de overvallers hun leven nog kunnen redden als zij zich deemoedig en schuldbewust hadden getoond. Drie van hen namen echter een trotse en op het oog onaangedane houding aan. Dit moet de neiging bij de over gratie adviserende instanties hebben verhoogd, om bij deze daderszonder-inkeer korte metten te maken. Dit zijn in grove contouren de achtergronden van een treurig schouwspel: de grootste executie van de negentiende eeuw, zoals die in de winterkou van december 1846 in Dordrecht plaatsvond. Het was evenwel één van de laatste keren dat het schavot in Nederland in elkaar moest worden getimmerd. Na 1860 kwam geen enkele terdoodveroordeelde meer daadwerkelijk aan galg of wurgpaal. in 1870 volgde de officiële afschaffing. Die afschaffing maakte geen einde aan de discussie over dit ,,uiterste middel". Calvinistische voormannen bij voorbeeld bleven zich nog zeer lang sterk maken voor herinvoering van de doodstraf als onontbeerlijk sluitstuk van een op vergelding gericht strafrecht. Zij slaagden er niet in voldoende medestanders te vinden. Alleen in de korte periode na de oorlog — tijdens de Bijzondere Rechtspleging — werden nog 46 mensen van overheidswege ter dood gebracht. De doodstraf is, voor wat Nederland betreft, verleden tijd. Het is niet te hopen dat de doodstraf ooit weer werkelijkheid wordt. D

CfTft f I(ittr0/ tantacBOtlaptn/: m t tra «ogtl matttt bot b(tw|it} Eerst fieltery/dan weglopen Meteen kogel moet je dat bekopen VU-Magaztne13(1984)2februari1984

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen