VU Magazine 1984 - pagina 132

Koets op diezelfde dag nog een stapje verder. ,,Het is natuurlijk niet mogelijk om vóór de actie met hem (de Sultan) coptact op te nemen, omdat hij zelf en zijn aanhangers onder scherp politioneel toezicht staan". Maar er kan wel op de Sultan gerekend worden suggereert hij. „ Wanneer de Republiek niet door moord en brandstichting het Yogjasche gebied tot een chaos maakt, zou in deze figuur een onmiddellijk houvast liggen. Wij moeten dan de zaken ook geheel aan hem overlaten en onze militaire machtsmiddelen te zijner beschikking stellen."

De „doorstoot" naar Yogja Van Mook is van het Indonesische toneel verdwenen en vervangen door de nauwelijks iets van Indonesië wetende KVP'er Beel als ten slotte vlak voor de kerstdagen van 1948 de „tweede politionele actie" wordt ingezet, de doorstoot naar Yogja, het hart van de Republiek. Een van de vooronderstellingen is opnieuw (althans bij de KVP'ers) dat het mogelijk zal zijn de Republiek weg te vagen en om Sukarno te vervangen door de Sultan van Yogja, die zich wei zou willen schikken in de staatkundige toekomst die Nederland Indonesië had toegedacht. Waarop die veronderstelling berustte, blijkt nergens. De politieke misrekening blijkt ai enkele uren nadat op 19 december 1948 parachutisten van het Korps Speciale Troepen boven het vliegveld van Yogja neerdalen. Kleurig schilderde de broer van de Sultan, prins Prabuningrat me enkele jaren geleden wat zich toen in de kraton afspeelde. Voor hem kwam de overval op Yogja als ,,een volkomen verrassing", evenals voor de bevolking van Yogja. De Sultan zelf was er minder van ondersteboven. Het kabinet-Hatta, waarvan hij deel uitmaakte, had het wel zien aankomen. ,,Maar we wisten niet precies wanneer. November, december ongeveer, dachten we." Maanden eerder was al afgesproken om Yogja niet te verdedigen. In ieder geval moest de TNI (het leger van de Republiek) dan al buiten Yogja zitten voor een guerillastrijd vanuit de bergen. Behalve Sudirman, de opperbevelhebber, zou ook de regering Yogja verlaten, maar de Sultan zelf zou als contactman in Yogja blijven. Aanvankelijk zag het er die befaamde zondag 19 december 1949 naar uit dat dit plan ook zou worden uitgevoerd. Premier Hatta zat boven in het bergoord Kaliurang. Sukarno vroeg de Sultan om Hatta op te halen. Dat gebeur-

110

De Sultan van Yogja in gesprek met de auteur van dit artiltel, zomer 1983

de. Op de terugweg werd hij nog aangevallen door een Nederlands vliegtuig dat handgranaten uitgooide. Terug in Yogja bleek de Sultan dat het kabinet van gedachten was veranderd. Men wilde blijven en zich door de van het vliegveld oprukkende Nederlandersgevangen laten nemen. Hoe die besluitvorming precies is verlopen kon de Sultan me niet vertellen. Hij was er niet bij. Veel tijd om daarover ,,te piekeren" had de Sultan in die verwarde uren niet, want hij moest naar de kraton om er een menigte te kalmeren, die zich daar verzameld had.

Poortsluiten Terwijl de oprukkende Nederlandse troepen langs twee wegen Yogja naderden gaf hij zijn broer Prins Prabuningrat de opdracht alle poorten van de kraton te sluiten. Om een uur of een kwamen de eerste

parachutisten bij de hoofdpoort, vertelde prins Prabuningrat me. ,,lk kwam naar buiten en begroette hen. Toen vroegen ze om drinken. ,,lk zeg: dat hebben wij hier niet, maar er is leidingwater, dus als u dorst hebt, kunt u uw dorst daar lessen. De conversatie was dus heel gewoon. Ik heb de poorten weer laten sluiten en vanaf die dag zijn de poorten gesloten gebleven." 's Middags om een uur of vijf verscheen de Nederlandse commandant, kolonel Van Langen bij de kraton, vertelde me de Sultan. ,,Hij overhandigde mij een plattegrond van de stad Yogja. Om veiligheidsredenen mocht ik niet buiten een rode lijn komen, die men daarop had getrokken. De lijn gaf precies het gebied van de kraton aan. Ik ben dus gevangene." Volgens de Nederlanders moest hij dat niet zo zien, maar de Sultan beliefde dat wel zo te zien. En dat was een tegenvaller, want Hoge Commissaris

vu-Magazine 13(1984) 3 maart 1984

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen