VU Magazine 1984 - pagina 191

Bijzonder bondgenootschap onderzocht

Pela-schap verklaart uniek eenheidsbesef Molukkers De recente gebeurtenissen rond de huisuitzetting van tien Molukse gezinnen in Capelle a/d IJssel hebben ruimschoots de pers gehaald. Een nieuwe loot aan de stam van de veelvormige acties sinds rond 1950 de Molukkers naar Nederland kwamen. Een opvallend kenmerk bi] al deze acties is het verbazingwekkende saamhorigheidsgevoel van deze bevolkingsgroep. Ondanks alle onderlinge verschillen in religie, woonplaats en sociale status staan zi], als het erop aankomt, als een gesloten front klaar om hun landgenoten bi] te springen: De tien uit hun huizen gezette gezinnen waren nog dezelfde dag onder dak, zonder dót daar een hulpverlenende instantie aan te pas was gekomen. Hoe valt deze verbluffende eensgezindheid te verklaren? door Lien Schuitemaker Ongetwijfeld zal hun positie als gekleurde minderheid in een blanke samenleving een rol spelen bij deze gevoelens van saamhorigheid. Toch is die alleen niet afdoende: bij vergelijkbare groepen (Surinamers, Marokkanen) komen dergelijke gevoelens veel minder opvallend voor. De verklaring moet dus ergens anders gezocht worden, stamdorp Wat opvalt als men een Molukker vraagt waar hij of zij vandaan komt is dat het antwoord niet in de eerste plaats Assen of Capelle luidt, maar dat men exotische plaatsnamen als Kariuw, Peilouw of Amahusu te horen krijgt; dorpen op de Molukken van waaruit tientallen jaren geleden de toen nog jonge Molukkers vertrokken om dienst te nemen in het KNIL, het Koninklijk Nederlands Indisch Leger. Ook hun kinderen en kleinkinderen in Nederland, die in de meeste gevallen deze dorpen nooit hebben gezien, beschouwen ze als hun plaats van herkomst: het stamdorp, de plaats waar de wortels van de familieclan liggen, en de basiseenheid in de Molukse samenleving. Die herkomst bepaalt in sterke mate de onderlinge verhoudingen. De wederzijdse hulpverlening — de Masohi — de belangrijkste culturele waarde van de Molukkers als onderdeel van de adat (de traditionele omgangsregels) vindt plaats binnen een patroon van bondgenootschappen tussen de verschillende dorpen, de pela.

VU-Magazine 13 (1984) 4 aprin 984

Als Anies uit Capelle niet mag trouwen met letje uit Venio, omdat zij eikaars pela zijn, en dus volgens de adat zo'n beetje familie, dan is de kans groot dat zij, hoewel hevig verliefd, vrijwillig afzien van een verbintenis. Uit respect voor de adat, maar ook omdat trouwen in zo'n geval uitstoting uit de familieclan zou betekenen. En daarmee verliezen zij hun hele achtergrond, hun identiteit, hun dorpsnationaliteit. Dieter Bartels, Amerikaan van Duitse origine, deed enkele jaren geleden onderzoek naar de pela-relaties op de Molukken. In opdracht van de Cornelluniversiteit in de Verenigde Staten verbleef hij 17 maanden op de Molukken, bereisde de talloze eilanden en hield interviews met dorpsoudsten en adat-kenners. Het resultaat was een boeiende studie vol informatie over de Molukse pelaschap, een bondgenootschap dat in deze vorm nergens anders ter wereld voor komt. Momenteel woont Bartels in Capelle aan de IJssel. Hij is van plan zijn onderzoek onder de hier wonende Molukkers voort te zetten omdat hij op de Molukken steeds te horen kreeg: ,,Als je echt wat over de adat wilt weten, dan moet je naar Nederland gaan. Daar houden ze zich er nog echt aan." Zo doet hij nu, in opdracht van het ministerie van WVC, onderzoek naar de socialisatie van Molukkers in Nederland. Huwelijksverbod Onlangs werkte Bartels mee aan het televisieprogramma ,Medelanders-

Nederlanders', van de RVU (Radio Volksuniversiteit) en Feduco (Federatie Educatieve Omroep). De RVU wijdde drie uitzendingen aan de Molukse geschiedenis in samenwerking met het Inspraakorgaan Welzijn Molukkers, het adviesorgaan voor de regering inzake Molukse aangelegenheden dat momenteel met opheffing wordt bedreigd. De tweede aflevering van .Medelanders-Nederlanders' was gewijd aan de pela-schap. Men vroeg enkele jonge Molukkers naar de betekenis die dit verbond voor hen had en vooral naar wat zij vonden van het huwelijksverbod dat geldt tussen dorpen die met elkaar in een pela-relatie staan. Vrijwel unaniem gaven deze in Nederland geboren Molukkers te kennen de pela-schap als hun belangrijkste cultuurkenmerk te beschouwen. Ook het huwelijksverbod wensten zij te respecteren ondanks het feit dat de meesten wel gevallen kenden waarin pela's tóch met elkaar huwden. Maar, zoals een meisje het uitdrukte:,, Je ziet je pela als broer en zus, daar zou ik niet mee kunnen trouwen." Wat zijn de achtergronden van deze pela-schap, die zich hier, aan het andere eind van de wereld, zo hardnekkig heeft weten te handhaven? Koppensnellers Stam plaats van de pela-schap is Ceram, het,moedereiland' van de Molukken. Het grootste en bergachtigste eiland van het ,rijk der 1.000 eilanden' en volgens de overleving bezitter van magische krachten. Hier leefden hon-

153

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen