VU Magazine 1984 - pagina 149

Siep Stuurman, in gesprek met D. Th. Kuiper over verzuiling:

,Gereformeerden en communisten streden allebei voor hun eigen ideaal' ,,De katholieke zuil is toch lange tijd een totalitaire instelling geweest. Van de anti-revolutionairen kun je dat moeilijk beweren. Die hadden juist een dubbel gezicht. Vooral in de negentiende eeuw was het een beweging die het kiesrecht en de democratisering wilde uitbreiden totzo halverwege de arbeidersklasse." Aan het woord is de Amsterdamse politicoloog Siep Stuurman, die onlangs promoveerde op een studie over de verzuiling. Zijn gesprekspartner is de VU-hoogleraar in de sociologie, D. Th. Kuiper. Kuiper, reagerend op de uitspraak van Stuurman:,,Natuurlijk, mensen hadden houvast, gezelligheid en een bloeiend geloofsleven. Maar er zat een aantal zeer onderdrukkende elementen in die je nu nog kunt horen van allerlei mensen die dat hebben meegemaakt." Het proefschrift van Stuurman, .Verzuiling, kapitalisme en patriarchaat', wijkt nogal af van de benadering die ip de klassieke verzuilingstheorieën gebruikelijk is. D. Th. Kuiper zou zo'n klassiek theoreticus genoemd kunnen worden. Zijn proefschrift — in 1972 verschenen — had de titel: ,De Voormannen. Een studie over conflicten en groepsvorming in de gereformeerde wereld tussen 1820 en 1920.' Een gesprek tussen deze twee wetenschappers die van verschillende benaderingen uitgaan en een totaal verschillende achtergrond hebben, levert aardige resultaten op. Siep Stuurman vat de verzuiling nadrukkelijk op als strijd. Strijd tussen de zuilen, maar vooral strijd binnen de zuilen. Het is historisch onjuist om te stellen dat de zuilen altijd als een gesloten blok optraden, vindt Stuurman. Door met name te kijken naar onenigheid binnen een zuil, bij voorbeeld over de zedelijkheidswetgeving, kun je een beter beeld krijgen van de Nederlandse politieke verhoudingen. Een verklaring voor de verzuiling zoekt Stuurman in de industrialisatie, die in Nederland laat op gang kwam, het specifieke demografische patroon en de gezinspolitiek. Hij besteedt ook op veel plaatsen aandacht aan de positie van vrouwen. Het vrouwenvraagstuk en de zedelijkheidswetgeving waren met name in protestant-christelijke en katholieke kring bron van veel conflicten, die veelal over de hoofden van de betrokkenen werden uitgevochten.

vu-Magazine 13 (1984) 4 aprin 984

Graven en baronnen In de regel worden in Nederland vier zuilen onderscheiden: de protestantschristelijke, de katholieke, de socialistische en de liberale zuil. stuurman definieert verzuiling echter zodanig, dat alleen de protestantschristelijke en de katholieke sfeer een

„Verkiezingsplaat van de anti-revolutionairen in 1929. Oe grijpende hand was gedrukt in rode kleur." (uit: Ben van Kaam, Parade der mannenbroeders)

,zuir zijn. Eén van zijn criteria is namelijk dat een zuil in principe alle klassen moet omvatten. En dat is zeker bij de socialisten, die zich immers op basis van hun klasseposities organiseerden, niet het geval. Ook bij de libera-

len, hoewel die zich wel als .algemeen' poneren, is dat niet het geval. ,,Het wemelde er van de graven en de óaronnen", zegt stuurman. Een tweede belangrijk criterium voor een zuil bij Stuurman is de godsdienstige ideologie die voordesamenhang diende te zorgen. Het zal duidelijk zijn dat deze bij de socialisten en liberalen afwezig was. Het socialisme had wel degelijk een integrerende ideologie, maar niet op basis van godsdienst. Waarom maakt Stuurman dit onderscheid tussen ,zuir en .niet-zuil'? Omdat hij van mening is dat de invloed van de godsdienstige blokken enorm groot is geweest. En nog steeds is. Vrijwel zonder uitzondering hebben zij aan alle regeringen deelgenomen, stuurman meent dan ook dat juist deze grote invloed één van de kenmerken van de Nederlandse staat is. Fascinatie D. Th. Kuiper is zelf lang aktief geweest in de Anti Revolutionaire Partij — hij was onder andere vice-voorzitter — en en behoort dus tot de protestantchristelijke zuil. Bovendien is hij nu lid van de Eerste Kamer voor het CDA, zodat hij zich nu tevens tot de katholiekezuil zou mogen rekenen. In zijn boek ,De Voormannen' beschreef Kuiper de ,elitevorming' in de anti-revolutionaire en gereformeerde wereld. Hoe werden bepaalde conflicten beslecht en wie kwam daar als winnaar uit tevoorschijn en wat waren de sociale en .ideologische' achtergronden van de verschillende stromingen? 123

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen