VU Magazine 1984 - pagina 130

De koets van de Sultan van Yogja

te maken met de kranteberichten, waarmee dit artikel begint, maar daarover straks.

Populair De Sultan van Yogja, Hamenko Buwono, de negende, is thans 72 jaar. In 1940 volgde hij zijn vader, Hamenko Buwono de achtste, als sultan op. De Japanse bezetting, de revolutie-periode, het Sukarno-tijdperk en de periode van de Nieuwe Orde onder Suharto, alles heeft de Sultan van Yogja actief meebeleefd. In de Suharto-periode was hij van 1973 tot 1978 vice-president van Indonesië. Populair is hij over geheel het land, in het sultanaat zelf is sprake van een mystieke verering. In Yogja zelf komt de Sultan niet zo vaak, al luiden recente berichten dat hij van plan is zich daar meer te vertonen dan tot dusver. Hij woont in Jakarta. Daar kan hij meer,.zichzelf" zijn. In Yogja is hij elk uur van de dag de ,,Sultan" en dat is voor een mens van deze tijd, die een westerse (Nederlandse) opvoeding genoot, nogal een opgave, weten zijn vrienden. Vorst zijn is niet altijd een pretje. Van een Javaans vorst wordt nog iets extra's verwacht. Waarom besliste zijn vader dat hij (en al zijn broers) een Nederlandse opvoeding moest genieten? De Sultan zelf meent dat het was omdat zijn vader aangesproken was door de eenvoud en de discipline in Nederlandse gezinnen. En zo staat het ook in het boek ,,Tahta Untuk Rakyat", (Troon voor het Volk"), een bundel opstellen over het leven van Hamenko Buwono IX, dat in 1982 in Yakarta verscheen en waarin we voorin een handgeschreven gelukwens aantroffen van Prins Bernhard aan de Sultan ter gelegenheid van diens zeventigste verjaardag. Als kind van 4 jaar al werd sultan Hamenko Buwono IX in een Nederlands

108

gezin geplaatst, eerst bij het hoofd van de neutrale school in Yogja, later in het gezin van de gevangenisdirecteur van Semarang en weer later bij een gepensioneerde Nederlandse kolonel in Bandung. Aan z'n Nederlandse opvoeding dankt de Sultan de naam ,,Henkie". In 1930 werd hij naar Nederland gestuurd. In Haarlem bezocht hij daar het gymnasium. En daarna treffen we hem aan als student in Leiden, o.a. als lid van hetsociëteitsbestuur. Had hij toen enige vorm van contact met nationalistisch Indonesische studenten in Nederland? De sultan schudt het hoofd. Wel hield men z'n politiek gedrag kennelijk in de gaten, want hij werd prompt ondervraagd toen hij zich eens — uit pure nieuwsgierigheid — naar een vergadering van de NSB had begeven. Prins Prabuningrat, die tegelijk met hem in Leiden studeerde, drukte zich over die periode wat scherper uit. ,,De families waar we In huis waren, kregen zo'n beetje de opdracht: deze zoons van de Sultan die moeten niet al te intiem worden met die nationalistische beweging. En dat voelden we ook. Dat we zo 'n beetje geïsoleerd werden. We hadden natuurlijk wel contact met andere Indonesische studenten, maar niet in verband met enige politieke partij." De Sultan zelf voerde als verklaring voor zijn terughoudend gedrag ten opzichte van de nationalistische beweging in die dagen aan, dat hij zijn vader in Yogja niet in moeilijkheden wilde brengen. Maar aan belangstelling voor wat er in de jaren dertig in Europa aan de gang was, ontbrak het hem niet. Zo reisde hij eind 1939 naar de Duitse hoofdstad waarop de angstige ogen van heel Europa waren gericht. Toen Hitler Polen binnenviel, vertoefde hij in Berlijn.

Nog net met de laatste trein kon hij naar Nederland terugreizen. Daar lag een boodschap van zijn vader in Yogja dat hij onverwijld naar Java diende terug te keren. Per boot, herinnert de Sultan zich nog met enige wrevel; hij had liever per vliegtuig gereisd. In Jakarta haalde zijn vader hem van de boot. In de trein op weg naar Yogja kreeg zijn vader een hartaanval. Hamenko Buwono de achtste is nog buiten bewustzijn als de trein het station van Yogja binnenrolt en overlijdt kort daarop. En zo zit de Leidse student (,,mooie jaren waren dat") opeens op een troon in Yogja als Hamenko Buwono de negende. Prins Prabuningrat: Maar bij zijn kroning zei de Sultan: ,,al heb ik dan een westerse opvoeding gehad, ik ben en blijf in de eerste plaats Javaan."

Weerbarstig Een eerste aanwijzing dat de jonge Sultan weerbarstige trekken had, hadden de Nederlanders al begin 1940 kunnen krijgen toen hem zoals gebruikelijk — een ,,Overeenkomst" tussen het Gouvernement van NederlandsIndië en het sultanaat Yogjakarta ter tekening werd voorgelegd. Achterin het boek ,,Troon voor het Volk" is het document geheel afgedrukt. De inhoud ervan neemt elke twijfel weg hoe het Nederlandse gouvernement de Sultan wenste te behandelen: als een vazal. Niets had hij te vertellen in zijn sultanaat. Zelfs z'n aantal bedienden moest hij verminderen. Volstrekt diende hij aan de leiband te lopen van Nederlandse ambtenaren. Daar had de jonge Hamenko Buwono IX geen zin in en maandenlang sleepten de besprekingen zich voort met de Nederlandse gouverneur Adams onder wiens curatele hij werd gesteld. De Sultan vertelde me dat verhaal toen

vu-Magazine 13 (1984) 3 maart 1984

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen