VU Magazine 1984 - pagina 438

Frank R. Boddendijk

Teksten

Van nature heb ik een zekere tegenzin tegen teksten, wetten en andere regels; zelfs als ze beogen je vrij te maken dien je vrij te zijn op de voorgeschreven wijze. In het internationale wetenschappelijke verkeer heb ik echtergemerkt datvele collega's zich juist oriënteren op het creëren van teksten, want met de juiste tekst in de hand bouwjeeen nieuw land. Maar ook studenten richten zich veelal op teksten, deels gedwongen omdat ze over bepaalde boeken getentamineerd worden, maar deels ook omdat teksten zwartop wit staan, in tegenstelling tot datgene wat de docent tijdens een college vertelt. Zo overkwam het mij een paarjaar geleden dat ik studenten attendeerde op het feitdateen bepaalde schrijverzijn typologie van mensbeelden niet geheel consistent had uitgewerkt. Op het bord tekende ik een verbeterd schema dat echter niet dooreen iederin dankwerd afgenomen. Ik kon dat nu wel beweren, maar in het boek... Het paradoxale van dit incident was dat de schrijver zelf in zijn boek een vraagteken zette achter de invloed van hetgeschreven woord. Nadat hij de ideeën van Frankrijks grootste filosoof derVerlichting — Jean Jacques Rousseau — had besproken, poneerde hij de stelling dat de invloed van het Verlichtingsdenken op de maatschappelijke ontwikkelingen en met name de Franse Revolutie nog al eens schromelijk overschat wordt. Zoals bekend verondersteld mag worden richtte de Franse Revolutiezich o.m.

356

tegen de alomvattende invloed van adel, geestelijke openbaring en mystiek op het dagelijks gebeuren en het begrip dat men daar van had. Onder de leuze, vrijtieid, gelijkiieiden broederscrtap'wilde men de wereld nu eens, en liefst voor altijd, naar eigen hand zetten met als tekst,,De verklaring van de rechten van de mens en de burger". Voor iemand die Rousseau's werken kent is het niet vreemd dat in de geschiedenis der filosofie een relatie wordt geschetst tussen zijn werk en de Franse revolutie. Ter ondersteuning van zijn geponeerde stelling voerde bedoelde schrijver echter aan dat Rousseau's boeken in zijn tijd uiterst kostbaar waren en derhalve alleen gekocht konden worden door juist degenen tegen wie de Franse Revolutiezich richtte. Ik denk dat deze schrijver alleen gelijk heeft wanneerje de geschiedenis personalistisch moet opvatten. Zelf ben ikechtervan mening dat als Rousseau niet bestaan had, hij wel uitgevonden was, ofwel dat Rousseau's ideeën leefden onder meerdere mensen en dusookdooranderen neergeschreven hadden kunnen worden. Goed; zoals tevens bekend mag worden verondersteld is het met die ,vrijheid, gelijkheid en broederschap' wel meegevallen, helaas. En daarmee ook met de kracht van de beroemde verklaring en indirectdus ook met Rousseau's teksten., Hef i/o//( da f/n duisternis wandelt zal een groot licht zien' staat ergens geschreven; ook een tekst. Zodra men echter uit het

donker in hetlichttreedt, worden eigen teksten gefabriceerd en gaat het élan als een nachtkaarsje uit. Zo ging heften tijde van de Franse Revolutie, die, in overdrachtelijke zin, zijn eigen kinderen opvrat — hoewel, Rousseau kreeg een eregraf in Parijs — en is het niet netzo gegaan met de naoorlogse Verenigde Natiesen de,Universele verklaring van de rechten van de mens'? Van 't zomer waren we met ons gezin in de Franse Jura, een gebied waar Rousseau veel verbleef. De bergen zijn er wel, maar overzichtelijk, het land isniettegecultiveerd en grootsteedse pracht en praal ontbreekt ook nu nog. Kortom, een typisch Rousseau-gebied. De kleinheid van de mens komt duidelijk uit, maarniet zo overdreven als in de Alpen en in de grote kathedralen. Opeen bewolkte dag togen wij desalniettemin naar Geneve om onze kinderen eens echte bergen te laten zien, nadatze in voorgaande vakanties kennis hadden gemaakt met het glooiende Limburg en de Ardennen. Helaas was het zicht beperkt tot de stad zelve met zijn brede boulevards, luxe hotels, internationale banken, talloze juwelierszaken en voorbijzoemende limousines. Moe van de uiterlijke verschijnselen van het hedendaagse kapitalisme togen weaan heteindevan dedag naar het,/Wonumenf\/an c/e Reformatie'en hofeerste wat we zagen was een uitbeelding van de bijeenkomstvan de Staten Generaal op26juli 1581 te's-Gravenhage, alwaar de onafhankelijkheidsverklaring

van de Verenigde Provinciën werd opgesteld. Een tekst dus, die o.m. de volgende zinnen bevatte: ,,D'ondersaten en zyn niet van Godtgheschapen tot behoef van den Prince om hem in alles wathy beveelt weder hetGoddelick oft ongoddelick recht oft onrecht is onderdanigh te wesen ende als slaven te dienen. Maarden Prince om d'ondersaten wille sender dewelcke hy egeen Prince en is om deselve met recht en de redene te regeeren". En naast deze tekst waren er nog meer de moeite waard, alle geschreven om een nieuwe periode van vrede en reformatie doorte maken. Natuurlijk, ditzijn ookteksten, maar wel teksten die mij doen inzien dat mijn aanvankelijke huiver voor teksten meer te maken heeft met van boven opgelegde teksten waarin wij als,,ondersaten" welke ,,Prince" dan ook klakkeloosdienen te gehoorzamen dan met bedoelde reformatieteksten. In navolging van bovengenoemde schrijver kan een cynicus natuurlijkopmerken dat momenteel slechts de welgestelden hetzich kunnen veroorloven om naar Geneve te reizen teneinde deze teksten tot zich te nemen. Misschien moeten wedan maareen copie van dit monument plaatsen ophetBinnenhof. Ofzou een dergelijke stille demonstratie Lubbers óók storen bijzijn werk?

vu-Magazine 13(1984) 9 oktober 1984

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen