VU Magazine 1987 - pagina 36

één man en zijn relaties met mens en natuur om hem heen, zijn God en zijn uiteindelijk spiritueel geluk. In de eerste symfonie worden vragen opgeworpen die deels worden beantwoord in de tweede (ook wel 'De Opstanding' genoemd). In de finale van deze symfonie ontkent Mahler de religieuze concepten van zowel het Judaïsme als het christelijk ge-

Alma MahlerSchindler

Cartoon naar aanleiding van de eerste symfonie

P

zoensplaats in Moravië. In huize Mahler werd nauwelijks iets aan muziek gedaan, maar de jonge Gustav speelde op vierjarige leeftijd al de de marsen van de militaire kapel op zijn harmonica na. Al snel werd een piano aangeschaft en speelde hij een onuitputtelijk repertoire van volks- en soldatenliedjes. De marsmuziek zou in zijn werk een grote rol spelen, maar ook de aandacht voor het lied heeft ongetwijfeld zijn oorsprong in Mahlers jeugd. Op het gymnasium begon Mahler te componeren, maar vrijwel alle composities uit die tijd zijn later door hem vernietigd. Inmiddels had hij ook les genomen bij Anton Bruckner, de componist die een grote invloed op hem heeft gehad. De eerste echte compositie van Mahler was Das Klagende Lied. Hij stuurde de partituur in voor de Weense Beethoven-prijs, maar kreeg slechts een afwijzing. Men veronderstelt dat die afwijzing te maken had met het jury-lidmaatschap van Johannes Brahms, die de invloeden van Wagner in de muziek van Mahler niet apprecieerde. In 1883 werd Mahler aangesteld als tweede kapelmeester bij het Koninklijk theater in Kassei. Daar werd hij verliefd op de zangeres Johanna Richter, voor wie hij eenjaar later de Lieder einesfahrenden Gesellen schreef. Ook de tekst was van zijn hand, al vertoonde die volgens sommigen wel erg veel gelijkenis met de gedichten uit Des Knaben Wun-

derhom, die Mahler op dat moment nog niet kende, maar later zou bewerken. Het thema van de vier liederen - in de beste romantische traditie - is dat van de eenzame man die alles achter hem laat omdat hij zijn geliefde niet kan krijgen. De eerste twee regels van het eerste lied spreken wat dat betreft voor zich: Wenn mein Schatz Hochzeit Macht Hab' ich meinen traurigen Tag!

I

n 1902 trouwde Gustav Mahler met de drieëntwintig] are Alma Schindler. In datzelfde jaar wordt hun oudste dochter Maria Anna (ook wel 'Putzi' genoemd) geboren en twee jaar later Anna Justine ('Gucki'). In 1904 werkt Mahler verder aan de Kindertotenlieder, naar

Mahler heeft de tiende onder grote spanning gecomponeerd teksten van de dichter Friedrich Rückert. In 1901 - nog voor hij Alma ontmoette had hij al drie liederen gereed. Mahler was zelf enigszins geschokt over de enorme triestheid die de liederen uitstraalden. "Wat de liederen uitdrukken", schreef hij, "is zo verschrikkelijk treurig dat ik verdriet had toen ik ze schreef en treur

loof. Bij de Opstanding zal er geen oordeel zijn, zo meent hij, alleen maar overweldigende liefde. De eerste vier symfonieën hebben een duidelijke band met de menselijke stem; zelfs waar de zangstem ontbreekt (zoals in de eerste symfonie) is nog goed te horen dat het werk wel is geschreven in termen van zang. De vijfde symfonie is echter een puur orchestrale symfonie. Mahler heeft hier gestreefd naar eenheid tussen de verschillende instrumenten. Dat is overigens ook te horen in de zevende symfonie, een hymne aan de eenzaamheid. Samen met de zesde (ook wel 'de tragische' genoemd) vormen deze drie symfonieën de tweede verzameling. De 'vrolijke' (voor zover men daarvan bij Mahler kan spreken) vierde symfonie vormt wat dat betreft een duidelijk breekpunt met het latere werk. "Ik was een wonderkind", zei Mahler eens over zichzelf. "Op mijn achtste jaar speelde ik al piano op verschillende concerten". Zijn ouders verhuisden al snel na zijn geboorte (hij was de tweede van in totaal twaalf kinderen) naar een garni34

VU-MAGAZINE — JANUARI 1987

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen