VU Magazine 1987 - pagina 182

aantasting van de ozonlaag boven de aarde en vervuiling van de atmosfeer met C02 waardoor klimaatsveranderingen dreigen. De biosfeer is een 'eindig huis', waarin blijkbaar niet altijd plaats is voor doorgaande materiële groei van het type dat we nu kennen. En dat leidt tot de tweede betekenis van de mondiale aard van de milieuproblematiek: de manier waarop maatschappijen thans met het milieu omgaan is onhoudbaar, omdat zij uitgaat van een wezenlijk foute visie op de natuur als zou deze wèl een onbeperkte opvangcapaciteit hebben voor de gevolgen van menselijk handelen. Met name die tweede betekenis is hier van groot belang, omdat doordenken langs die lijn weleens zou kunnen leiden tot een omwenteling in de marxistisch-leninistische beoefening van wetenschap èn politiek. Die tweede interpretatie is namelijk één van de belangrijkste uitgangspunten in het zogenaamde 'nieuwe denken' in het Kremlin.

ter oplossing van het armoedevraagstok, en nog veel meer mooie zaken - aldus bij voorbeeld ook Academielid Nikita Moiseyev, verantwoordelijk voor de toekomststudies in de USSR. Beide wetenschappers (en anderen met hen) zeggen en schrijven dit soort zaken nu al jaren. Maar het opvallende is, dat nu ook Gorbatsjov in deze termen spreekt en de genoemde oplossingen voorstaat. Zo bleek althans uit dienst slottoespraak tijdens het Forum. Die dialectische samenhang noodzaakt dus een andere ethiek als politiek uitgangspunt. En dat was het tweede, in wezen nieuwe punt in Gorbatsjov's toespraak: het Kremlin erkent nu officieel, dat oplossing van mondiale (milieu)problemen die het voortbestaan van de bestaande culturen in gevaar zouden kunnen brengen, een absolute prioriteit moet krijgen in het beleid. In de Ronde Tafel over milieuproblemen werd zelfs het aloude stokpaard de internationale klassenstrijd (in al dan niet vreedzame vorm) - daarvoor op stal gezet. Diversiteit in ie ene, in principe eindige biosoorten en ecosystemen moet als een basfeer staat onder druk vanwege siswaarde worden erkend (Moiseyev). tal van economische en technische ontwikkelingen. Die druk wordt Concreet betekent dat in elk geval, dat de ernstig vergroot doordat de twee super- sovjet-autoriteiten een beleid hebben op machten en hun bondgenoten zijn ver- grond waarvan inheemse plante- en dierwikkeld in een grondstoffen verslindende soorten zullen worden beschermd. en vervuilende wapenwedloop, om nog Een tweede uitgangspunt voor deze nieumaar te zwijgen van de gevolgen van een we ethiek is het principe dat evolutie vereventuele kernoorlog voor de biosfeer en andering met zich meebrengt. De mens is zelf een bron van verandering. De dishet leven op aarde. In sovjetjargon: er is cussie dient te gaan over de vraag welk sprake van een 'dialectische' onderlinge tempo van verandering nog ecologisch afhankelijkheid, niet alleen op grond van inpasbaar is. Of, in het jargon van mijn de concurrentie tussen Oost en West, Russische collega's: de vraag is, of maatmaar ook vanwege 'tegenstellingen' tusschappelijke en technologische "ontwiksen maatschappij en natuur in het algekelingen nog corresponderen met de momeen. Oost en West (en Zuid) moeten gelijkheden van co-evolutie van mens en het in die ene biosfeer zien te rooien; dat biosfeer". Die discussie voert men op veroorzaakt die dialectische samenhang. hevige wijze binnen de eigen gelederen Elke poging tot oplossing van de spanzo lijkt het - èn men wil deze ook verder ning die dit oplevert, elke poging om tot met westerse collega's voeren. een nieuwe 'synthese' te komen, moet Naast die nieuwe ethiek verneemt men van deze realiteit uitgaan - aldus bij voor- nu ook pleidooien ook voor nieuwe 'inbeeld Frolov, één van de architecten van stituties': maatschap-pelijke structuren het 'nieuwe denken' en voorzitter van de en besluitvormingsmechanismen die de Wetenschappelijke Raad voor Filosofi- inhoud van het nieuwe denken vertalen in sche en Sociale Problemen van Weten- effectieve morele en politieke druk op de schap en Techniek. huidige bureaucratie. Hieronder vallen voorstellen voor een van alle overheidsliHet betekent een nieuwe manier van den- chamen onafhankelijke milieu-effectrapken en een nieuwe ethiek. En de conse- portage voor alle grote activiteiten in de quentie daarvan zou zijn dat er andere USSR. Men uit daarbij een sterk wanmaatschappelijke structuren moeten ko- trouwen jegens de bureaucratie, te weten men, een gedemocratiseerde besluitvor- de 'branche'-ministeries (bij voorbeeld ming, 'ecologisering' van de industriële voor landbouw of mijnbouw), wier bestructuur en van het wetenschapsbeleid, langen op korte termijn de maatschappeinternationale samenwerking op het ge- lijke belangen op lange termijn nu nog bied van mondiale milieuproblemen en

D ter bescherming van cultuurmonumenten. Op het forum in Moskou leidde dit soms tot verrassende standpunten. Zo werd bepleit dat alle diversiteit of variëteit - zowel natuurlijke als culturele recht zou hebben op bescherming, aldus sommige Russische particpanten. Het forum als geheel besprak de bedreiging van het voortbestaan van de mensheid als gevolg van een aantal 'mondiale problemen', waaronder op de allereerste plaats de dreiging van een kernoorlog, en op de tweede plaats de dreiging van milieuverwoesting, ook zonder kernoorlog. De 'Ronde Tafel ecology and peace', een subgroep waarvan ik deelnemer was, richtte zich (met circa veertig mensen gedurende twee dagen) vooral op dat tweede probleem. Er werd veel gesproken over de concrete milieuproblemen in afzonderlijke landen.. Zo kwamen onder andere aan de orde: Tsjernobyl, kernenergie in het algemeen, herstel van verwoeste ecosystemen zoals het Baikal Meer en bescherming van inheemse soorten van schaarse hulpbronnen als water en mineralen. Maar het grootste deel van de tijd werd besteed aan de mondiale aspecten van de 'milieuproblematiek en de achtergronden daarvan. Daarmee doelde men op twee dingen. Allereerst bekende zaken als uitputting van grondstoffen, en voorts zure regen, VU-MAGAZINE--ME11987

5

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen