VU Magazine 1987 - pagina 162

werk van Nietzsche. Hij werd op de troon gezet als Reichsfilosof: met name zijn opmerkingen over de Uebermensch zouden overeenstemmen met de behoeften van het Derde Rijk aan een superieur ras. De Franse filosofen trachtten Nietzsche te ontdoen van de smetten die hij had verkregen in de fascistische interpretaties van zijn werk. Daartoe richtten zij het blikveld op Nietzsche's vraag: Wozu diese Ordnung? Het antwoord dat Nietzsche en zijn Franse volgelingen geven luidt alsvolgt: het is zeer wezenlijk dat er in een maatschappij orde, evenwicht, wetten en doelgerichtheid bestaat. Dat is noodzakelijk om het lijfsbehoud van het individu en het overleven van een samenleving te garanderen. Evenwel, er bestaat een menselijke aandrift die boven de rationele orde en de nuttigheid uitgaat, een neiging om die orde te overtreden en er om te lachen. Die aandrift zou met name tot uitdrukking komen op terreinen als: religie, mystiek, erotiek, het ritueel, het feest, de kunst. Henk Manschot hierover: "De tegenstrijdigheid van deze impulsen is wezenlijk en elke cultuur moet vorm geven aan deze spanning. Alleen een cultuur die weet om te gaan met dit paradoxale gegeven, kan vitale mensen voortbrengen. De kritiek van Nietzsche en de Franse filosofen op de westerse samenleving is, dat die tweede impuls volledig ondergeschikt is gemaakt en toegesneden op de maat van de rationaliteit; bovendien heeft zich een schuldbewustzijn eraan gehecht, waartoe met name het christendom heeft bijgedragen."

Linksboven: Roland Barthes: 'Zet hem een sigarendoos voor en hij zou er één, twee, vele ideeën over hebben een klein essay.' Foto ANP Rechtsboven: Regis Debray: 'Fnuikende invloed van de televisie op de intellectuele cultuur.' Foto ANP

Vrijwel elke maatschappijtheorie, meent Manschot, tot het marxisme aan toe, heeft zich de vraag gesteld hoe een ideale samenleving te realiseren, een samenleving waarin een verzoening tussen individu en sociale orde tot stand is gebracht. Maar voor de Franse nietzscheanen is die verzoening een illusie: een samenleving waarin elk individu zich vrijwillig houdt aan alle afspraken, regels en wetten en zich op doelmatige wijze zou gedragen, is een dodelijk saaie bedoening. Wanneer de verzoening daarentegen onvrijwillig is, loopt het uit op brute terreur. Volledige rationaliteit staat voor hen daarom gelijk aan conformisme, disciplinering en het wegdrukken van vitale impulsen in de mens.

Francois Mitterand: 'Geen verbazing over in memoriam Roland Barthes.' Foto ANP Michel Foucault: 'Beter kiezen voor de dood dan een levenloos leven te moeten leiden.' Foto ANP

B

etekent deze benadering niet dat men er in het geheel van afziet om met behulp van rationele, politieke middelen fascistische en racistische tendenzen te bestrijden? Volgens VU-MAGAZINE — APRIL 1987

29

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen