VU Magazine 1987 - pagina 272

Wat bewoog vrijzinnige regenten tijdens de 80-jarige oorlog in te gaan op het verzoek van calvinistische dominees om uit de staatskas een nieuwe bijbelvertaling te financieren? De Statenvertaling van 1637 en de nationale eenheid. BEN VAN KAAM

De macht van het woord

I

n 1951 stelde een VU-promovendus: "Uit het geld dat de Zilvervloot (1628) in ons land had gebracht, is het honorarium der Statenvertalers betaald" (A. Dondorp). In ieder geval heeft in de republiek der Verenigde Nederlanden niet de kerk, maar de staat dit werk en het drukken daarvan gefinancierd. Daartoe was echter reeds besloten driejaar voordat Piet Hein voor de 'meevaller' zorgde, die de Staten-Generaal bewoog tot het uitroepen van een danken vreugdedag. Dat de buit van meer dan elf miljoen goed van pas kwam, lijdt overigens geen twijfel. Al in 1619 was het vertaal-project ingediend, maar daar werd aanvankelijk nogal zuinig tegen aangekeken. Pas in 1925 werd positief beslist over het verzoek van de vaderen van Dordt "sodanighe penningen" te verstrekken "als tot draghen van deselve costen noodigh sal wesen." In 1637 kon het eerste exemplaar plechtig aan de "hoogmogende heren" worden aangeboden.

ontstond in een periode waarin anderhalve eeuw boekdrukkunst een andere mens had doen ontstaan, die weinig meer leek op de horige van de middeleeuwse informatiemaatschappij.

I

n niet geringe mate sproot de behoefte aan een nieuwe bijbelvertaling, rechtstreeks vanuit de grondtekst, voort uit de wens om een eind te maken aan de godsdiensttwisten in de Nederlanden, die bevorderd zouden zijn door niet geheel betrouwbaar geachte vertalingen. Deze zaten vol fouten, zowel in vertaaitechnisch als dogmatisch opzicht. Het waren alle dan ook vertalingen van vertalingen. Ook een nationaal prestige-element speelde een rol. In de omringende landen beschikte men wèl over uitstekende bijbels in de eigen taal. Mocht de jonge Republiek in deze "heilige aangelegenheid" achterblijven bij de buurlanden?, vroeg Synode-voorzitter Bogerman. Verzet was er wel. Zo protesteerden de boekdrukkers reeds tijdens de Dordtse Het Nederlands bijbelgenootschap her- Synode tegen het plan omdat zij nog een 80.000 exemplaren van de Deux-Aesbijdenkt dit jaar dit gebeuren, nu 350 jaar bel in voorraad hadden. Die dreigden geleden, met de uitgave van een 'journamogelijk onverkoopbaar te worden. Gelistieke documentaire' van VU-Magazilukkig voor hen duurde het nog achttien neredacteur Gert J. Peelen over de totjaren voordat de nieuwe vertaling ter standkoming van deze Statenvertaling. perse ging. Er was eerst heel wat druk Het 95 pagina's tellende, uitstekend vervanuit de kerk nodig om de Staten-Genezorgde boekje. De nieuwe bijbel van een raal zover te brengen, dat zij zonder vervrij volk, laat zich met smaak lezen. De dere beknibbeling op het project in de auteur was als media- en godsdienstsobuidel tastten. Na vijfjaar pas gingen de cioloog vooral nieuwsgierig naar de poliregenten akkoord. tieke en maatschappelijke sfeer, waarin deze publikatie van de rijksoverheid ontstond. Het gebeurde tijdens de 80-jarige Welke waren hun motieven? Volgens oorlog tegen Spanje, vlak na het einde Peelen getuigde de beslissing van polivan een bestandspauze van twaalf jaar, tiek en tactisch vernuft van de toenmalige waarin de jonge Republiek verscheurd regenten. Dat de Synode de Hoogmogendreigde te raken door godsdienstige en den "een eeuwighen, onsterfelijcken lof politieke twisten, in de jaren ook waarin bij alle naecomelinghen" in het vooruitde calvinistische predikanten hun aan- zicht stelde, was natuurlijk mooi meegevankelijke verzet tegen slavenhandel op- nomen, maar de auteur neemt aan dat de gaven. Voor een goed begrip is echter heren regenten ook andersoortige overvooral van belang dat de Statenvertaling wegingen hebben laten gelden om de VU-MAGAZINE —JULI/AUGUSTUS 1987

zaak voor rekening te laten komen van 's lands kas. Ten eerste zou een zekere godsdienstige eenheid gunstig zijn voor de bestuurlijke rust in de republiek. In hun voorwoord bepleiten de Staten-Generaal een spoedige invoering van de vertaling "omme alsoo de eenigheyt, welstant ende dienst der gemelte Nederlandtsche Gereformeerde Kerken ende Schooien meer ende

7

Titelblad van de allereerste druk van de Statenvertaling van 1637. Aan de voet van de pagina een gezicht op de stad Leiden, waar het vertaalwerk werd verricht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen