VU Magazine 1987 - pagina 168

Het ziet er naar uit dat de kosmologie het traditionele geloofsgoed aan het wankelen brengt. Staan geloof en kosmologie op gespannen voet? En vallen schepping en oerknal nog wel met elkaar te rijmen? HERBERTVANERKELENS

Het kosmisch zelfbewustzijn bij Paulus en Pauli

I

n een charmant boekje over moderne kosmologie, De eerste drie minuten geheten, beschrijft Nobelprijswinnaar Steven Weinberg het ontstaan van het heelal uit de oerknal, die vele miljarden jaren geleden moet hebben plaatsgevonden. Tenslotte eindigt hij zijn betoog met de opmerking: "Welk kosmologisch model ook het juiste blijkt te zijn, er is niet veel bemoediging aan te ontlenen. Het is bijna onweerstaanbaar voor mensen te geloven dat zij een speciale relatie tot het heelal hebben, dat het menselijk leven niet enkel een min of meer grappig resultaat is van een keten van toevalligheden die teruggaat tot de eerste drie minuten (van het bestaan van het heelal), maar dat wij op de een of andere wijze vanaf het begin waren ingebouwd.'' Weinberg vervolgt dan: "Het is erg moeilijk zich te realiseren dat de aarde enkel een miniem stukje is van een overweldigend vijandig heelal. Het is nog moeilijker zich voor te stellen dat dit huidige heelal zich heeft ontwikkeld vanuit een onbeschrijflijk barre beginconditie, en een toekomstig einde tegemoetziet van oneindige koude of onverdraaglijke hitte. Hoe inzichtelijker het heelal schijnt, hoe doellozer ook.''

Blijkbaar hebben niet alleen christenen, maar ook atheïstisch ingestelde natuurkundigen moeite de resultaten van de moderne kosmologie te duiden en te verwerken. Weinberg verwerpt namelijk alle mooie vertellingen over goden die in de mythische oertijd de mens zouden hebben gecreëerd. Daarmee hoeft hij zich ook niet met het vraagstuk bezig te houden hoe een godheid, die een heelal geschapen heeft waarin wellicht vele planeten door levende wezens bevolkt worden, uitgerekend op die ene planeet Aarde mensen geschapen heeft "naar zijn beeld en gelijkenis". Nu wisten de joden die tot deze visie op

VU-MAGAZINE - APRIL 1987

de mens kwamen ook weinig af van het heelal. Toen zij met de uitdrukking 'hemel en aarde' de door God voor de mens gecreëerde leefruimte aanduidden, hadden zij geen idee van de enorme gapende diepte van het heelal. Pas met de komst van de moderne natuurwetenschap begon het besef door te dringen dat met de kosmos meer gemoeid is dan de Middeleeuwse visie dat de kosmos een eindige ruimte is, waarvan de vaste sterren de begrenzing vormen en waarbinnen de zon, de maan en de planeten om de aarde draaien. Zo verklaarden in de Renaissance geleerden als Copernicus, Galilei'&n Kepler M grote schrik van iedereen, die in dit Middeleeuwse wereldbeeld een eeuwige waarheid had gezien, de zon tot het centrum van de wereld en daarna opende de kosmos zich, door allerlei nieuwe sterrenkundige ontdekkingen naar menselijke maat gemeten, tot een oneindige ruim-

te zonder middelpunt. De filosoof Blaise Pascal reageerde op deze overgang met de woorden: "Het eeuwig zwijgen van deze oneindige ruimten beangstigt mij." En in feite weten velen van ons met dit magistrale beeld van de kosmos ook niet zo goed raad.

H

oe moeten we ons een God voorstellen die dit alles geschapen heeft? Dat is eigenlijk onmogelijk en het hoeft ook niet, want de godsdiensthistorie leert dat godsbeelden niet worden geschapen door mensen die over God en de kosmos nadenken, maar andersom: mensen worden geschapen naar het beeld van God en denken vandaaruit over de kosmos na. Een voorbeeld hiervan is de bekering van Saulus bij Damascus. Plotseling werd de christenvervolger Saulus omstraald door licht uit de hemel en hij stortte verblind

35

Mozaiek, Paulus voorstellende, in de Ariaanse doopkapel in Ravenna. Wolfgang Pauli (1900-1958): theoretisch fysicus met dromen en visioenen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen