VU Magazine 1987 - pagina 82

I z

m

n de Rampnacht van februari 1953 is Moordrecht nog even in het nieuws geweest, toen Schielands Hoge Zeedijk het dreigde te begeven. Een groot deel van westelijk Nederland zou dan ondergelopen zijn. De burgemeester besloot het zwakke stuk in de dijk te versterken met behulp van een binnenschip. Misschien heeft hij hiermee een catastrofe voorkomen. Het bezwaar van het slechte drinkwater, door Robert Koch al in 1884 als drager van de cholerabacil aangewezen, werd pas definitief ondervangen toen in Moordrecht een waterleidingnet kwam, gedistribueerd vanuit de fabriekswatertoren van de Verenigde Koninklijke Tapijtfabrieken.

Wie vandaag in Moordrecht komt, kan zich nauwelijks voorstellen, dat hier zo'n bar sociaal klimaat heeft geheerst. Er is nog wat textiel, maar veel nijverheid vindt men er verder niet. De plaats is nog goed als dijkdorp te herkennen, maar het bleef niet bij dijkwoningen. Ook Moordrecht kreeg zijn forensen en bouwde lustig in de laaggelegen Zuidplaspolder. De hervormde kerk drukt nog altijd een stempel op de plaats, waar ook roomskatholieken en gereformeerden een kerk hebben gebouwd. Er zijn nu ruim 6600 inwoners en er is een Meester-Lallemanstraat. Ook hij heeft niet vergeefs gearbeid. Toch raakte de meester in het vergeetboek. Zoals Lincoln algemeen bekend

Wie vandaag in Moordrecht komt, kan zich nauwelijks voorstellen, dat hier zo'n bar slecht klimaat heeft geheerst werd en Harriet Beecher-Stowe op de achtergrond raakte, zo heeft Van Houten de figuur van Lalleman doen verbleken. In elke plaats van enige betekenis vindt men een S. van Houtenstraat. Weinig Nederlanders weten, wie G.B. Lalleman is geweest. Toch was hij het, die de bouwstenen aandroeg voor Van Houten's initiatief. De sociale geschiedenis kan niet om Moordrecht heen. En daar herinnert de Meester-Lallemanstraat nog wèl aan de man die, op zijn manier, z'n tijd twintig jaar of langer vooruit was... D Drs. W. Smit is als sociaal-geograaf verbonden aan de VU

VU-MAGAZINE - FEBRUARI 1987

D

e zaak waar ik het deze keer over wil hebben is al oud -zij begon ruim vijftien jaar geleden -maar er zijn lessen uit te trekken die ons ook nu nog van nut kunnen zijn. Het betreft de gang van zaken rond het Dalkonschildje, een klein plastic voorwerp dat als voorbehoedmiddel in de baarmoeder kon worden geplaatst. Dit schildje werd eind jaren zestig door de Amerikaanse arts Davis samen met de ingenieur Lerner ontworpen. Davis testte het middel uit bij 640 vrouwen, en schreef een artikel over zijn bevindingen dat gepubliceerd werd in een gezaghebbend Amerikaans vakblad. Hij prees het Dalkonschildje hoog aan wegens de betrouwbaarheid. Wat hij niet vermeldde is dat de testperiode met gemiddeld nog geen half jaar per vrouw te kort was om met stelligheid iets over het zwangerschapsrisico te kunnen beweren. Evenmin verklapte hij dat hij zelf voor 35 procent aandeelhouder was van Dalkon Corporation en dus een direct financieel belang had bij de verkoop van het schildje. In juni 1970 kocht de Amerikaanse firma A.H. Robins de rechten van het Dalkon schildje en startte een agressieve verkoopcampagne. In ons land zijn vanaf 1970 40.000 schildjes verkocht. In 1974 verschenen de eerste verontrustende berichten in de medische vakpers; de betrouwbaarheid bleek niet zo groot als Davis had beweerd; in plaats van 1 procent werd ruim 5 procent van de gebruiksters (ongewenst) zwanger. Bovendien traden ernstige bekkenontstekingen op. Bij zwangere vrouwen leidden deze ontstekingen tot bloedvergiftiging en tenslotte (in 18 gevallen) tot de dood. De boosdoener was waarschijnlijk het draadje van het schildje, dat bestond uit een gevlochten touwtje gevat in

een huisje. Door capillaire werking werd vaginaal vocht met bacteriën zo uit de schede in de baarmoeder opgezogen. Bij Robins waren al in 1971 twijfels geuit over dit touwtje, maar de vervanging door een enkelvoudig draadje zou een paar dubbeltjes meer kosten en werd daarom nagelaten. Deze berichten leidden ertoe dat in ons land de Geneeskundige Hoofdinspectie in juli 1974 in een brief aan alle Nederlandse artsen ontraadde

eierstok(ken) verwijderd en 446 maal de baarmoeder. 194 vrouwen zeggen (mede) ten gevolge van het schildje onvruchtbaar te zijn geworden. 650 vrouwen hebben ernstige psychische en 353 (tevens) sexuele problemen gekregen door de narigheid van het Dalkonschildje. Het afwikkelen van de schadeclaims zal nog wel enige jaren vergen, en het is de vraag of de vrouwen ooit een genoegdoening zullen krijgen

De nasleep van het Dalkon schildje het Dalkonschildje nog langer in te brengen. De verkoop werd opgeschort en later gestopt. In de loop van de daaropvolgende jaren kwam in de Verenigde Staten een stroom van schadeclaims los tegen de fabrikant, zodat Robins een Amerikaanse rechtbank verzocht een sluitingsdatum voor het indienen van schadeclaims vast te stellen. Dat werd 30 april 1986.

Wat leert deze treurige geschiedenis ons nu? Ten eerste: financieel belang van een arts bij een medisch produkt brengt hem in conflict met zijn wetenschappelijke objectiviteit. Dat kan dus nooit goed samen gaan. In de tweede plaats kun je het blijkbaar niet aan een fabrikant overlaten om een medisch produkt deugdelijk te testen. Overheidscontrole is nodig. De Wet Medische Hulpmiddelen in ons land is echter slechts een kaderwet. In ons land heeft de Consumentenbond begin vorig jaar Per middel moet dit nader de coördinatie van de schade- met een besluit worden ingevuld, en dat is sinds de invoeclaims op zich genomen. ring van de wet in 1970 Ruim 1400 Nederlandse slechts gebeurd voor de stericlaims zijn gedeponeerd bij liteit van ziekenhuismateriaal de Amerikaanse rechtbank. Uit 1410 compleet ingevulde en -o, ironie -voor het enige mannelijke voorbehoedmidvragenlijsten komt een hoop del, het condoom. narigheid naar voren: 405 vrouwen zeggen een één-of dubbelzijdige eileiderontsteking doorgemaakt te hebben, 148 een eierstokontsteking, 59 een bekkenontsteking, 78 een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, 421 keer zijn eileider(s) of

37

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen