VU Magazine 1987 - pagina 252

Maar liefst vijf dagen hadden wetenschappers uit de gehele wereld nodig om over de relatie tussen woord en beeld te congresseren. Gedichten over schilderijen en zelfs een letterontwerp naar een schilderij: alles bleek mogelijk. JOHAN DE KONING

Het woord is beeld geworden

E

en meisje werpt een kus door het venster. Ze leunt op wat bloemen, die ze met haar arm kapotdrukt en uit haar hand laat ze een zojuist gelezen brief glijden. Het is een achttiende-eeuws schilderij van Jean Baptiste Greuze, dat in een rijke traditie staat van kunstwerken waarop liefdesbrieven voorkomen. De kijker vraagt zich natuurlijk af wat er in de brief staat, niet alleen uit nieuwsgierigheid naar amoureuze aangelegenheden, maar ook omdat de brief de sleutel tot de interpretatie van het schilderij kan zijn. Helaas is de inhoud van de brief geheel onleesbaar. Volgens de Leidse anglist Robert Druce is dat echter geen reden om de moed op te geven. Niet alleen woorden kunnen ons iets vertellen, beelden kunnen dat ook. Ze bevatten symbolen of houdingen en gebaren die iets uitdrukken. En al blijft de exacte inhoud van de brief voorlopig duister, de reactie van het meisje is dat niet. In de tijd dat het werk gemaakt werd, waren gebroken bloemen een zeer bekend symbool voor het verlies van de maagdelijkheid, die in dit geval wordt voorspeld. Nog sprekender dan de bloemen zijn het gebaar en de houding. Tijdgenoot Diderot schreef toen hij het werk in 1765 voor het eerst zag enthousiast: "Het is onmogelijk om u de weelderigheid van deze gestalte in haar geheel te beschrijven. Wat een hand is het die de kus geworpen heeft! wat een gelaat! wat een mond! wat een lippen! wat een tanden! wat een boezem! Men ziet hem, die boezem, en men ziet hem geheel, al wordt hij bedekt door een dunne sluier... Ze verkeert in een roes; ze is buiten zichzelf; ze weet niet meer wat ze doet; net als ik, ik weet nauwelijks wat ik opschrijf..." De betekenis van het schilderij was voor tijdgenoten kennelijk helder als glas. Maar wat staat er nou precies in de brief? Belangrijk is dat de jongedame haar zwijmelende blik direct naar de toeschouwer VU-MAGAZINE-JUNi 1987

1^

van het schilderij werpt, alsof hij haar minnaar is. Als het werk zijn uitwerking niet mist, aanvaardt de toeschouwer die rol. En dan weet hij dus maar al te goed wat er in de brief staat, want het is alsof hij hem zelfheeft geschreven. Op Diderot miste het schilderij zijn uitwerking niet, maar een erg trouwe minnaar had het meisje niet aan hem. Vier jaar na zijn eerste verliefde reactie verwierp hij Greuzes werk. De reden die hij gaf om het aan de kant te zetten, bevestigt echter andermaal de efffectiviteit ervan. Hij vond het te ondubbelzinnig. De inhoud van de brief was hem kennelijk maar al te duidelijk.

D

e lezing die Robert Druce over dit schilderij en andere schilderijen met liefdesbrieven hield, was één van de ruim zestig lezingen die eind april aan de VU werden gehouden op het eerste internationale congres over woord en beeld. Letterkundigen en kunsthistorici uit verschillende hoeken van de wereld kwamen vijf dagen lang bijeen om hun samenwerking een internationaal fundament te geven. Hun belangstelling voor relaties tussen woord en beeld valt op verschillende manieren te verklaren. Het kan zijn dat we te maken hebben met een vakgebied dat steeds belangrijker wordt, bijvoorbeeld omdat woorden en beelden in ons dagelijks leven steeds meer in combinatie worden gepresenteerd, op tv en in tijdschriften. De wetenschap kan die twee dan niet gescheiden houden. Etn prozaïscher verklaring zou echter kunnen zijn dat 'woord en beeld' een paraplu is waaronder je heel wat onderzoek kan verenigen. Op het congres werden inderdaad de meest uiteenlopende onderwerpen aangesneden, terwijl een voor de hand liggend onderwerp als theater dan nog welbewust buiten de orde was gehouden. Om een kleine greep te doen: het uiterlijk

van boeken of enkel gedichten, integratie De afbeelding van van woord en beeld in advertenties, ge- Greuze, met de brief. dichten over schilderijen, schilderijen waaraan teksten ten grondslag liggen. Zelfs het ontbreken van een relatie mssen woord en beeld kan als relatie worden aangemerkt. Dat deed bijvoorbeeld David Nye uit Denemarken in een lezing over de roman The home place van de Amerikaanse

Zelfs het ontbreken van een relatie tussen woord en beeld kan als relatie worden aangemerkt. 31

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen