VU Magazine 1987 - pagina 81

Moordrecht is een typisch Hollands dijkdorp langs de Hollandse Ussel. Dit kaartfragment uit 1684, waarop ook de uit 1494 daterende steenfabriek is afgebeeld, laat zien, dat de bebouwing als een lint langs de dijk ligt, die hier als Dorpsstraat een deel van Schielands Hoge Zeedijk vormt.

deze diepe polder drooglegde. De Noordpias was al in 1765 drooggevallen. De hennepteelt had in de Gouden Eeuw zijn intrede gedaan in de naburige waarden en de touwfabricage was daarvan een min of meer logisch gevolg. Rond 1600 wordt al volop touw gedraaid in Moordrecht en het geestdodende draaien van het grote touwwiel kon net zo goed door een kind als door een volwassene worden gedaan. Elke volwassen touwspinner had een kind als draaier nodig. De extra-inkomsten uit de kinderarbeid konden in de gezinnen niet gemist worden. De lage beloning voor vrouwen- en kinderarbeid was er de oorzaak van, dat de lonen van de mannen eveneens laag bleven. Zo geraakte het touwslagersgezin in de noodlottige kringloop van oorzaak en gevolg van de kinderarbeid, waarbij bittere armoede het enige resultaat was. Niets wijst erop, dat de kinderarbeid in Moordrecht algemener was dan elders. Overal lezen we van zeer jonge kinderen, die schrikbarend lange dagen moesten maken in een ongezonde omgeving. Bij1855 een artikel te schrijven in De Econa overal ook gold het zware lichamelijnomist. In dit eerbiedwaardige tijdschrift ke arbeid. Maar niet overal was er een stelt hij de kinderarbeid in zijn woonschoolmeester, die daar de vinger bij plaats aan de orde. heeft gelegd. En Moordrecht had zo'n schoolmeester: Gerrit Bernardus Lalleond 1850 is de slavernij hèt onman. derwerp van gesprek. De verschijning van Harriet BeecherLalleman was in 1820 in Naaldwijk geStowe's 'De negerhut van oom Tom' boren en werd in 1846 tot hoofd van de dwingt iedereen tot stellingname. Ook lagere school in Moordrecht benoemd. ons land houdt slaven in Oost- en WestUit de verhalen komt hij naar voren als Indië en de overheid wordt van alle kaneen ambitieuze jongeman, voor wie in ten aangespoord hieraan een einde te mahet onderwijs geen moeite te veel is. De ken. Dat einde zal dan nog tot de jaren tijd, dat de predikanten landbouwkunde zestig van de vorige eeuw op zich laten moesten studeren tijdens hun theologiwachten, maar het onderwerp is in de jasche opleiding, is dan al voorbij en voor ren vijftig al zeer geladen.

R

Elke volwassen touwspinner had een kind als draaier nodig. De extra-inkomsten uit de kinderarbeid konden in de gezinnen niet gemist worden de onderwijzers komt er een akte landbouwkunde, die Lalleman natuurlijk bezit. Hij houdt avondschool voor hen, die hogerop willen. Juist dit avondonderwijs, meestal aan kinderen, die overdag moeten werken, verloopt zeer moeizaam. Vrijwel niemand maakt de opleiding af en eigenlijk zijn de leerlingen te moe om aanspreekbaar te zijn. Dit brengt Lalleman ertoe in

36

In deze explosieve sfeer schrijft Lalleman zijn vlammende protest tegen de uitbuiting van zijn schoolkinderen. Wat maakt men zich toch druk over de slavernij aan de andere kant van de aardbol, terwijl in Moordrecht zo'n 200 kinderen in de touwbanen werken en een onbekend aantal in de wolfabriek en in de steenfabriek..., schrijft hij. Steenfabrikanten namen graag vaders van grote gezinnen in dienst. In Moodrecht werd voor hen zelfs een wooncomplex gebouwd met de opvoedende naam 'Werklust'. Mannen en kinderen maakten dagen van 14 uur, wat neerkomt op een werkweek van 78 uur. In de winter werd er 66 uur gewerkt. De vrouwen behoefden 'slechts' 12 uur per dag te werken, maar

moesten dan nog voor het huishouden zorgen. Het heeft nog bijna twintig jaar geduurd voor de wetgever ingrijpt. In 1874 dient Samuel van Houten zijn beroemd geworden initiatiefwetje in. Kinderen onder de twaalf jaar zullen geen loonarbeid mogen verrichten. Het gemeentebestuur van Moordrecht, tot wie Lalleman zich in de eerste plaats had gericht, heeft inderdaad aangedrongen op een nationale wetgeving inzake de kinderarbeid, maar kon zichzelf niet uit de markt prijzen door een plaatselijke verordening. In 1889 wordt ook de vrouwenarbeid bekort. Pas rond de eeuwwisseling komt er enig toezicht op de naleving van de wetten ter bescherming van vrouwen en kinderen en tenslotte ook van mannen. Ook behoeft de plaatselijke veldwachter de groten van Moordrecht niet langer naar de ogen te zien. Eenvoudige machines maken het draaien van het wiel overbodig. Door het verdwijnen van de hennepteelt leggen de touwbanen stuk voor stuk het loodje. De uit 1494 daterende steenfabriek sluit in 1903. In die tijd wordt allerwegen de vrije zaterdagmiddag ingevoerd. Meester Lalleman gaat in 1887 met pensioen. Nadat hij in 1898 Ridder in de Orde van Oranje-Nassau is geworden, overlijdt hij in 1901 in Amsterdam. De invoering van de leerplichtwet, zijn stokpaardje op langere termijn, heeft hij nog net meegemaakt. VU-MAGAZINE - FEBRUARI 1987

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen