VU Magazine 1987 - pagina 192

elkaar verbond, het feit dat ze de mens reduceren tot een gehoorzaam object of dier. In iets andere bewoordingen zou je een verband kunnen leggen tussen de opvatting van Hitler over het jodendom als een grote massa zonder individuele verschillen - "Een jood is een jood" - en de benaderingswijze van de wetenschappers; voor de laatsten bezaten de joden al evenmin individuele kenmerken; zij waren in de eerste plaats 'interessante gevallen', geschikt onderzoeksmateriaal ten behoeve van de vooruitgang van de medische of antropologische wetenschap. Een bizar voorbeeld van zo'n benadering is het verhaal van een zekere professor Clauss. Deze raakte in 1941 in opspraak toen bij zijn echtscheiding bleek dat hij sinds de jaren twintig met een joodse medewerkster onder één dak leefde en haar beschermde. Voor een partij rechtbank verklaarde Clauss zich voor het jodendom te interesseren zoals een arts voor een ziekte, en tegen een bacil een tegen-

Na de oorlog verklaarden veel geleerden dat ze absoluut niet wisten dat de lichaamsdelen op hun snijtafel, afkomstig waren van vergaste mensen. bacil in te zetten. "Zij is niet slechts mijn instrument maar ook mijn favoriete object, aan haar bestudeer ik hoe zij mensen benadert, zich geeft, hoe zij oosterse, arabische elementen in haar taal opneemt, daarin een uitdrukkingsvorm vindt, kortom: instrument, object, hulpkracht." Het verweer van Clauss vermocht overigens niet de rechtbank te overtuigen, hij werd uit zijn functie ontslagen. Wat zo'n verhaal echter haarscherp aangeeft is hoe een objectiverend soort taalgebruik op een gegeven moment volledig kan gaan samenvallen met het uit lijfsbehoud wegtrappen van een ander. De conclusie van Müller-Hill, dat pure objectiviteit er toe leidt om alles als mogelijk te beschouwen en dat het handhaven van die waarde in het nazi-tijdperk de deur voor iedere gruweldaad heeft geopend, lijkt, alleen al om die reden, geenszins te scherp geformuleerd. D Koos Neuvel studeerde sociologie en is freelancejournalist

VU-MAGAZINE — MEI 1987

m

in hij als een 'ongerechtvaardigd onderscheid' naar geslacht zou kunnen worden gebrandmerkt. Zonder zijn speciale koninklijke status wordt zo'n disachen kunnen we, trictscommandant vanzelfschreef ik vorige sprekend teruggeworpen op maand op deze plaats, toen ik het verschijn- verzwaarde middelen, zoals sel/oMrt/i leader in The Times arrest, om het aanzien van besprak. Prompt ben ik gelo- zijn stand tegenover de mangenstraft. "De districtscom- schappen veilig te stellen. Bij de marechaussee zou echmandant van de marechauster een uitzondering moeten see in Maastricht heeft twee marechaussees eerste klas in gelden. Daar moet een speciaal gevoel voor humor aanBrunssum acht dagen verzwaard arrest opgelegd, om- wezig zijn, als ik dit althans dat zij grappen hadden gemaakt over officieren", aldus het Handelsblad (door sommigen hardnekkig 'het NRG' genoemd) van 24 maart 1987. Bravo, zult u zeggen grappen over officieren geven ook geen pas. Deze ambtenaren genieten in onze republiek van oudsher toch al niet zo'n hoog aanzien als bij voorbeeld in Engeland en Frankrijk het geval is. Bij ons kun- mag afleiden uit de naamgenen alleen die van Justitie ving van dit krijgsmachtonmet Cicero, een bekende ba- derdeel. Vroeger dacht ik in lie-pleiter zeggen "Laten ze mijn onschuld dat marechausons maar haten, als ze ons see iets te maken had met maar vrezen''. Dat geldt voor straat-politie, nu 'chaussée' militairen alleen onder Mili- steenweg betekent ('Steentair Gezag. Barmhartige par- weg op Waver' noemen onze lementariërs hebben daarom zuiderburen dan ook terecht bij de laatste grondwetsherwat de francophonen als ziening geprobeerd het oude 'Chaussée Wavre' kennen), artikel gehandhaafd te krijen 'mare' is een ander woord gen; ' 'De Koning heeft het voor nachtmerrie. Maar het oppergezag over de krijgsblijkt van maréchal, maarmacht. De militaire officeren schalk, te komen. En daarvan worden door hem benoemd. komt weer het goedvaderEnz.'', hetgeen tot gevolg landse woord 'schalk': graphad dat officieren bij hun penmaker. Die twee eerbeëdiging trouw zwoeren aan steklassers staan dus in een de vorst. Is Nederland niet rotsvaste traditie, die juist wil het land "waar mannenmoed dat zij zich aan boert en joken vorstentrouw, en ook de kemij overgeven. Hun comveeteeh, bloeit"? Zo'n permandant in Maastricht heeft, soonlijke eed, die geeft status zo lijkt het, de schalkse tradi(en gaf die officieren formeel tie van zijn korps niet op de gelijk die na mei 1940 voljuiste wijze afgewogen tegen hielden trouw te moeten zijn zijn plicht om het aanzien van aan De Koningin in Londen, de officierenstand te bescheren die dus in krijgsgevangen- men. schap naar Duitsland werden Maar de twee staan ook sterk afgevoerd). De grondwet van als twijfel zou worden geuit 1983 is meer prozaïsch. Zij aan de schalksheid van de begeeft aan 'de regering' het treffende uitingen. In Der oppergezag. De mannenmoed Witz analyseert Sigmund mag blijven, als deze tenmin- Freud een anneke-dote van ste de komende Wet Gelijke Heine uit Die Bidder van LucBehandeling overleeft, waar- ca (uit Reisebilder, 1826-

L

1831). Hirsch-Hyacinth, die zijn brood wint met het opereren van kippeogen en het verkopen van loten, laat zich voorstaan op zijn goede relatie met de schatrijke Salomon Rothschild: "Er behandelt mich wie seinesgleichen, ganz famillionar'', zegt Hirsch-Hyacinth. Freud legt ons uit waarom dit grappig is: vanwege de woordspeling tussen 'familiar' en 'Millionar'. Hoe komt Freud er op, geniaal. Hij legt niet uit dat Heine hiermee wel de ungebildete Hirch-Hyacinth be-

Fourth Leader spot, die met moeilijke woorden niet kan omgaan, maar die zijns ondanks met zijn bon mot de arrogantie van miljonairs te kijk zet. Gelukkig maar, Freud was geen literatuur-criticus. De geciteerde Brunssumse onderbroeken-mop had voor Freud ook als voorbeeld kunnen dienen. Hij had kunnen uitleggen dat hier 'onder' op woorspelige wijze als genus is gehanteerd, met 'broek' en 'officier' als species. De Brunssumers - die intussen wegens 'insubordinatie' naar elders zijn overgeplaatst staan dus èn in de grote traditie van hun korps, èn in die van Der Witz. Toch is het begrijpelijk dat de ministers van defensie en van economische zaken zich hierover zorgen maken. Brunssum, dat aan AFCENT een goede boterham verdient, kan niet hebben dat de NAVO haar vestiging aldaar opheft vanwege zulke ondermijningen van de krijgstucht. Voor de districtscommandant in Maastricht geldt dan ook het bekende woord van Fambri "Nel militare, il superiore ha sempre ragione, ma specialissamente poi quando ha torto"* (Il Caporale di Settimana). *vert.: In het leger heeft de meerdere altijd gelijk, maar vooral dan wanneer hij ongelijk heeft. (Twintigduizend Citaten, pg. 316.) 15

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen