VU Magazine 1987 - pagina 163

'Er bestaat een menselijke aandrift die boven de rationele orde en de nuttigheid uitgaat, een neiging om die orde te overtreden en er om te lachen.'

Laurens ten Kate: 'Men spreekt zicii wel uit, maar buiten de context van het werk.' Foto Bram de Hollander

er op toeziet dat de mensen zich daaraan houden, bezien zij met een glimlach. De vitale impuls, buiten de rationele orde om, laat zich niet in wetten en regels verordonneren. Zodra je dat probeert krijg je fascisme, de kanalisering van het onkanaliseerbare. Het gaat om een vrijheid zonder voorbehoud." "Dat paradoxale is zeer belangrijk. Enerzijds is men zeer huiverig om zich uit te spreken over een andere levensstijl en een andere ethiek, maar aan de andere kant laat men dat ook niet los. Foucault is Laurens ten Kate, een eveneens uit daar een sprekend voorbeeld van. Zijn Utrecht afkomstige theoloog, valt dat wel leven lang is hij bezig geweest te tonen mee: "Over het algemeen ondersteunt hoe mensen door bepaalde machtsvormen gewoon alle rationele pogingen om men beheersbaar gemaakt worden. Maar het fascisme in te dammen. Vorig jaar is wat daarmee nu verloren gaat - datgene er bijvoorbeeld een mooi bundeltje uitgewat buiten die beheersbaarheid vah en geven voor Nelson Mandela. Daarin hebhoe men daaraan vorm geeft heeft hij ben vooraanstaande filosofen als Maurinooit durven aangeven. Hij heeft wel dece Blanchot, Gilles Deleuze en Jacques gelijk een doel: de mensen aan het denDerrida ieder een klein stukje geschreken zetten. Er zit een strategie achter, ven over de waanzin van de apartheid. maar aan de andere kant mag het nauweWel bewaart men een zekere reserve ten lijks die naam hebben. Ondertussen deed opzichte van de mogelijkheden van de hij buiten zijn oeuvre om mee aan allerlei politiek. Het idee dat je een goede sapolitieke activiteiten: voor verbetering menleving krijgt als je maar genoeg van de levensomstandigheden van gevanrechtvaardige regels en wetten opstelt en genen, voor homosexuelen. Maar hij deed dat stilzwijgend, als één van de velen. Hij heeft er ook in interviews altijd zeer terughoudend over gedaan, op het irritante af. Men spreekt zich dus wel uit, maar buiten de context van het werk.''

H

et werk waar Ten Kate op doelt, zijn een aantal historische studies naar juist die ervaringen welke de grenzen van de rationele orde overschrijden: de waanzin, de misdaad, sexualiteit, ziekte en dood. Foucault heeft met die studies vooral willen tonen op welke verschillende wijzen in de loop der eeuwen die veelal ongrijpbare ervaringen gerationaliseerd zijn, hoe men ze geclassificeerd en genormaliseerd heeft. Over zijn drijfveren om zulk onderzoek te verrichten heeft Foucault zich ooit in

hij dat hij op vijfentwintigjarige leeftijd als beginnend psychiater werkte in een hospitaal en daar kennis maakte met een jongen die af en toe geestelijke crises beleefde. Op andere momenten was hij zeer goed en toonde hij zich een intelligent iemand waarmee goede gesprekken te voeren vielen. Zijn aanvallen werden echter ernstiger en de artsen vreesden dat hij zich het leven zou benemen. Foucault: "Tenslotte werd op deze uitzonderlijke, intelligente, maar onberekenbare jongeman, met toestemming van zijn Familie een prefrontale lobotomie uitgevoerd. Hoeveel jaren inmiddels ook voorbij zijn gegaan en wat ik ook probeer, zijn gekwelde gezicht laat mij niet los. Ik heb me dikwijls afgevraagd of het niet beter is te kiezen voor de dood dan een levenloos leven te moeten leiden, en of men het niet aan iedereen zelf moet overlaten met zijn leven te doen wat hij wil, ongeacht de geestelijke toestand waarin hij verkeert. Mijn conclusie is dat de hevigste pijn te verkiezen is boven een vegetatief leven, want de geest heeft wel degelijk het vermogen om iets nieuws te maken en iets moois, zelfs wanneer men begint in het meest rampzalige bestaan. Uit de as zal steeds weer een phoenix herrrijzen." Recht doen aan ieder soort ervaring en elke levensstijl - hoe buitenissig die ook schijnt en hoezeer die ook de grens van het menselijke mag benaderen - dat lijkt een centrale 'politieke' doelstelling van de Franse filosofie. En vanuit die grenservaring - de ervaring van wat anders is dan je gewend bent - een blik werpen op wat wij doorgaans als 'normaal', 'gezond' en 'gewettigd' beschouwen, leidt de samenleving dan misschien niet tot een nieuw Utopia, het sticht als het goed is wél enige heilzame twijfel in onze zelfvoldane zekerheden. D Koos Neuvel is socioloog en free-lancejournalist.

'Kenmerkend voor Franse filosofen is dat ze zich op geen enkele wijze houden aan starn afbakeningen van een vakdiscipline, maar onbeschroomd de grenzen ervan overschrijden.' VU-MAGAZINE - APRIL 1987

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen