VU Magazine 1987 - pagina 322

schien is Sloterdijk's pleidooi toch minder onzinnig dan het op het eerste gezicht lijkt, zéker wanneer je het vergelijkt met het moderne wetenschappelijke denken. Dat denken kenmerkt zich immers door een enorme handelingsdrift: met behulp van methoden en technieken, begrippenapparaten en conceptuele schema's worden de te onderzoeken objecten belegerd, omsingeld en tot overgave gedwongen. De vijand is geneutraliseerd wanneer deze zich voegt naar onze schema's, wanneer het geheim zich bloot geeft, wanneer het onbekende bekend is geworden. Het is kortom een denken dat er naar streeft om uiteindelijk niets nieuws meer te zien. Temidden van deze bewapeningswedloop in kennis is het postmodernisme op te vatten als een ontspanningsoefening. Er wordt niet gehandeld, er wordt afgezien van een al te opdringerige benadering van de werkelijkheid, want "wie werkelijk iets nieuws wil zien, moet zich hoeden voor iedere onderzoeksmethode", zoals Elias Canetti het uitdrukt. Deze vorm van passiviteit is geen luiheid of zelfgekozen domheid maar dient begrepen te worden als een ontvankelijkheid, een bereidheid om goed te kijken en te luisteren, om je te laten verrassen door het onbekende. Om het iets plechtiger te zeggen: het gaat om een erkenning van 'het primaat van het object'; een erken-

'De materie bezit een kwaadaardig genie waarmee elke poging haar dienstbaar te maken wordt verijdeld.' ning dat objecten - of dat nu kiezers, atomaire deeltjes, dromen of schilderijen zijn - zich niet ongestraft laten inkaderen en beheersen. Wie die realiteit erkent zal zich wellicht wat bescheidener en respectvoller opstellen. Nu zijn bescheidenheid en respect als manieren van omgaan met de werkelijkheid, geen waarden met een hoge graad van 'performativiteit'; de concurrentieslag met anderen zul je er niet mee winnen. Maar wie beseft dat veel van wat we tegenwoordig 'kennis' noemen, synoniem is aan kortzichtigheid, kan dat nauwelijks een doorslaggevend bezwaar zijn. D Koos Neuvel studeerde sociale wetenschappen en is journalist VU-MAGAZINE - SEPTEMBER 1987

ÉB

D

acht ik dat het om brandkast-kraken zou gaan. Een generatie terug werd Age M. als kraker 'beroemd'. (Mooie voornaam, overigens voor dit type kraker: de germaanse stam daarvan moet iets als 'scherp van het zwaard' betekenen.) Andere tijden, tegen krakers wordt tegenwoordig niet de recherche maar de ME ingezet. Maar het bleek over iets anders te gaan. Over een nieuwontdekte mogelijkheid om elkaar te discrimineren, en wel op leeftijd. De Amerikanen hebben er sinds 1975 een wet tegen, de Age Discrimination Act, zo meldt ons de staatsrechtkenner Henc van Maarseveen in het Juristenblad van 18 april 1987. We leiden in onze dagen onze -ismen van het Engels af, hetgeen taalkundige herkennings- en uitspraakproblemen oplevert. Eens waren we geleerder. We zouden het verschijnsel, als we het al zouden hebben opgemerkt het aetisme of het helikisme hebben genoemd, al naar gelang latijn) of grieks ons dierbaarder was. Dan wisten de mensen wel niet wat het betekende, maar ze konden het tenminste uitspreken. Nu hebben we racisme van het Engels afgeleid, hoewel de Oxford Dictionary het woord niet erkent, want het is frans. Het wordt door actievoerders ook graag als rascisme geschreven, dan wel, in navolging van de nieuwe schrijfwijze van sexisme: seksisme, faksisme, raksisme. Degenen die het gebruiken weten desondanks vaak niet precies wat het betekent, alleen dat iemand die daaraan doet puur slecht is, en dus een goed haat-object vormt om je tegen te verbroederen. Anderen weten dat het in omstandigheden inderdaad verwerpelijk is om je medemens aan te kijken op een eigenschap op grond waarvan je geen onderscheid behoort te maken. Artikel 1 van onze grondwet van 1983 zegt het hard: "Discriminatie wegens godsdienst, levensovertui-

ging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan. '' Dat cursieve zinsdeel is de vrucht van een amendement-Bakker bij de behandeling van de grondwetsherziening in de Tweede Kamer. Een hoogstaand doel, gelijke gevallen gelijk behandelen. Maar ontkracht die toevoeging van Bakker niet het daaraan voorafgaande? Wat discriminatie wegens 'overtuiging' betekent hebben onze voorouders aan den lijve ondervonden. We hebben er zelfs onze staat aan te danken. Discriminatie wegens 'ras' pasten wij in domme vanzelfsprekendheid toe in

kunnen, Al die tijdschriften met beelden van jonge vrouwen krijgen het moeiljk. Wat ik wil benadrukken is dat we met het brandmerk discriminatie zuinig moeten omgaan. Er ontstaat een soort inflatie, waardoor de afkeer die het woord behoort op te wekken verwatert. We moeten de term bewaren voor zaken waar sprake is van vervolging van mensen om politieke, religieuze, ethnische of regionale redenen, veelal op grond van diep in de psyche liggende vetes of waan-ideeën. Daarnaast bestaan er, ook in een democratische samenleving, verschillen - zoals in leeftijd, geslacht, taalge-

Ageïsme onze koloniale periode. En de nazi's pasten haar weer op afschuwelijke wijze op ons toe tijdens de bezetting. Van die grimmigheden weten we dus. De noodzaak de rol van de vrouw in onze samenleving te herwaarderen leidde intussen tot de toevoeging van 'geslacht' . In een Wet Gelijke Behandeling zal daarnaast om goede redenen ongetwijfeld discriminatie op grond van 'geslachtelijke voorkeur' worden aangepakt. Maar dan zijn we al op een terrein dat, hoe wezenlijk ook, van een andere orde van ernst is dan overtuiging en ras, in ieder geval in de gevolgen. En nu: leeftijd. Ageïsme noemt Van Maarseveen deze vorm van ongelijke behandeling, naar Amerikaans voorbeeld. Zowel te oud als te jong mag dan niet meer als algemeen criterium worden gehanteerd. Omdat grondwetsbepalingen als deze in toenemende mate niet alleen tegen de overheid, maar ook tegen medeburgers worden ingeroepen, moet ik dus eens nagaan of mijn leeftijdsvoorkeuren wel door de beugel

bruik, kleding, beschaving, kundigheid - die aanleiding geven tot ongelijke behandeling. Soms geheel terecht, soms zonder redelijke grond. Wie daarvan het slachtoffer is, wie tegen zijn wil in een bepaalde categorie wordt weggezet, voelt zich onrechtvaardig bejegend. We moeten inderdaad proberen om zulke ongelijke gevallen ook ongelijk te behandelen, en om het ontstaan van nieuwe categorieën gelijkgeschakelden te voorkomen. Maar laten we niet telkens voor nieuwe categorieën een 'isme' bedenken, om vervolgens daartegen ten strijde te trekken, nu we de belangijkste 'ismes', haat en onverdraagzaamheid, het rotzakje in ons {J.B. Charles), nog niet hebben weten te overwinnen. Wellicht behandelt de samenleving, overigens met goede bedoelingen, te oude ofte jonge mensen onbillijk. Reden om dat nog eens goed onder ogen te zien, gedachtig Kuyper, die op z'n 66ste premier werd, en Lohman, die op z'n 71ste de CHU oprichtte.

13

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen