VU Magazine 1987 - pagina 31

handen belanden eigenlijk mijn onderzoeksresuhaten? En wie geeft mij de normen voor m'n handelen?" Vaak klampen studenten zich dan vast aan het christelijk geloof. Maar dat staat ver van het Delftse bed en de technische wereld af. Geloof en techniek lijken appels en peren. Of, zoals Ton Meijknecht aangaf: "Gaat het om geloof én techniek, als twee gescheiden zaken, of om geloofi'n techniek, waarbij de grenzen toch niet zo vast staan als gedacht?'' Riskante vragen in het hol van de leeuw, maar de sprong leek te kunnen worden gewaagd. Ton Meijknecht: "Al met al durfden we deze studiedag aan. Ook omdat het christelijk geloof niet langer taboe is. We mogen gelukkig tegenwoordig weer zeggen dat God de wereld heeft ingesteld en haar onderhoudt.'' Verrast stelden de organisatoren vast dat niet de beoogde dertig, maar een kleine tweehonderd belangstellenden de weg naar de aula van de Technische Universiteit hadden gevonden. Het samenzijn bleek een uitlaatklep: eindelijk kon eens onbekommerd worden gepraat over al die weggestopte vragen.

O

m alle kanten goed te belichten, waren drie invalshoeken, met drie bijbehorende sprekers, gekozen: een theoloog, een technicus en een in filosofie liefhebberend natuurkundige als beider bemiddelaar. De laatstgenoemde, dr. J.W.R. Fennema ("Ik vond dit een omogelijke opdracht, en daarom zei ik ja"), is als natuurkundig onderzoeker verbonden aan de Stichting Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM). Vanwaar zijn wijsgerige belangstelling? "Ach, ik heb ook eigenlijk een alfa-mentaliteit." De wetenschap heeft de vraag naar zingeving en geloof dringend nodig, meende hij. In wetenschap gaat een tragiek schuil, die alleen verzacht kan worden door te zoeken naar zinvolle waarden. "Want wat is wetenschap eigenlijk? Ze is inzicht, maar een inzicht dat zich ook tegen jou kan keren. De tragiek is deze: de mens kan niet zonder wetenschap, maar zij brengt ook het kwaad voort. Dat zit al in haar opgesloten. Wetenschap is macht. Wie de natuurwetenschappen beheerst, beheerst ook de wereld. Kijk maar naar de kruisraketten." Pas sinds kort zijn lyitische vragen aan techniek en natuurwetenschap bespreekbaar, stelde Fennema, in de lijn van ds Meijknecht, vast. "Geloof, filosofie en techniek zijn elkaar aan het naderen, de oude tegenstellingen kalven af. Ze ontVU-MAGAZINE - JANUARI 1987

dekken dat ze niet zonder elkaar kunnen." Fennema illustreerde dat aan de hand van nieuwe vragen over wat werkelijkheid is. Kan de wetenschap die werkelijkheid tot in alle uithoeken vangen en weergeven? Of blijft er altijd iets over dat niet in woorden te vatten is? Voor een voorbeeld greep Fennema naar z'n eigenlijke vak, de natuurkunde: "Sinds de relativiteitstheorie van Einstein weten we: E=MCl Energie is massa, massa is energie. Die formule behoort nu tot onze dagelijkse woordenschat. Maar kunnen we ons er iets bij voorstellen? Weet u er een ervaring bij? Eigenijk zijn door die formule twee landkaarten ineengeschoven, die van massa en die van energie, alsof je een autokaart van Nederland samenvoegt met een vaarkaart. Je kunt het niet navoelen, het blijft een abstractie.

Zijn die twee samengevoegde kaarten nu de werkelijkheid? Nee, ze zijn hoogstens een handig hulpmiddel, zoals een landkaart van Nederland je wegwijs kan maken, maar niet Nederland kan vervangen. Ze geven ons wel een letterlijk in-zicht, een doorkijk in de werkelijkheid, maar Nederland kun je beleven, en de kaarten niet, zelfs al zou je honderden kaarten samenvoegen die alle mogelijke facetten van Nederland weergeven: snelwegen, dialecten, grondsoorten. Zo is ook de quanmmmechanica de werkelijkheid niet. Wie dat wél beweert, doet aan ver-

Dr. J.w.R. Fennema: 'Ik vond dit een onmogelijke opdracht, en daarom zei ik ja.' Foto's Bram de Hollander

'Geloof, filosofie en techniek zijn elkaar aan het naderen, de oude tegenstellingen kalven af

n

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen