VU Magazine 1987 - pagina 318

Het postmodernisme is 'in'. Wat is dat voor een stroming die wetenschap en cultuur in toenemende mate lijkt te beheersen? Modeverschijnsel of serieus te nemen kritiek op de alledaagse kennisindustrie? Een analyse. KOOSNEUVEL

postmodernisme tégen de pornografie van de kennis. X . JL'%*^''^

M

enig medisch specialist heeft al zijn deskundig licht laten schijnen over de kruisdood van Christus en de daarop volgende, verrijzenis. Hoe dit wonderlijke fenomeen te verklaren? De chirurg dr.H.E.Boeke heeft er ooit een brochure over geschreven waarin hij ons de lanssteek in herinnering brengt die de stervende Christus aan het kruis kreeg toegediend. De getoigen van destijds vertelden dat daardoor veel bloed en water vrij kwam. Dit duidt er op, aldus de chirurg, dat er bij de longen een vochtophoping aanwezig was en dat Christus vermoedelijk aan een natte pleuritis heeft geleden. Maar dan zou de lanssteek niet de dood bespoedigd hebben maar daarentegen juist een therapeutisch effect bewerkstelligd hebben. Jezus zou daardoor weer tot leven zijn gekomen! Het onwaarschijnlijk lijkende verhaal over de Wonderbare Opstanding zou op die wijze wetenschappelijk bevredigend verklaard kunnen worden. Deze verklaring heeft iets vermakelijks: de verhevenheid heeft zich te verantwoorden tegenover de nuchterheid, waarna eerstgenoemde uiteindelijk haar aureool dient in te leveren. Tegelijkertijd blijft er aan zo'n analyse iets onbehaaglijks kleven. Voor de nietsontziende medische diagnostiek is ook werkelijk niets heilig, maar is die ontheiliging wel iets om je echt over te verheugen? De moderne wetenschap slaagt er op grandioze wijze in elk mysterie te banaliseren, maar wie vindt het aantrekkelijk om te leven in een werkelijkheid die uitsluitend uit banaliteiten bestaat? Voor het moderne, wetenschappelijke denken dat zich in de woorden van de socioloog Max Weber 'de onttovering van de wereld' ten doel stelt, is dit alles geen punt van discussie. Het moderne weten

VU-MAGAZINE - SEPTEMBER 1987

onderkent uitsluitend problemen die om een oplossing vragen. Mysterie en dubbelzinnigheid zijn daarin slechts hinderlijke hobbels die snel geëgaliseerd moeten worden; zij zijn de uitdrukking van een gebrekkige kennis, van een nog-nietweten. Het raadsel lost zich op wanneer het onbekende zich netjes gevoegd heeft in onze, met behulp van mathematische formules geconstrueerde verklaringsschema's. Naar aanleiding hiervan heeft een enkele plaaggeest wel eens opgemerkt dat die ontmythologiserende wetenschap gebruik maakte "van formules die zelf verdacht veel weg hadden van mythische toverspreuken. Maar naar zulke ergerlijke lasterpraat werd nooit lang geluisterd.

E

en gebeurtenis of probleem verklaren wil zeggen datje er de bijpassende oorzaken voor zoekt. Die drift om aan elke gebeurtenis bepaalde oorzaken toe te schrijven, neemt volgens de socioloog Jean Beaudrillard, — door velen als postmodernist bestempeld — in onze samenleving welhaast maniakale trekken aan. Want wat is de zin van het zoeken naar de ware oorzaak waarom een vrouw je verlaten heeft?, zo vraagt hij zich af in zijn boek De Fatale Strategieën. Allemaal nutteloos getob, het verandert toch niets aan de zaak. De oorzaak behoort weliswaar aan de gebeurtenis vooraf te gaan, maar in werkelijkheid vindt het zoeken naar oorzaken altijd pas plaats na de gebeurtenis. Baudrillard: "Zoals de messias van Kafka: hij zal pas komen als hij niet meer nodig is, niet op de dag van het laatste Oordeel, maar een dag erna." Door het zoeken naar verklaringen kan de waarheid aan het licht worden ge-

bracht. De waarheid moet ontrukt worden aan de duistere krachten die haar in de verborgenheid willen houden en de weg er naar toe is een kwestie van onthulling, ontmaskering en doorbreking van taboes. Maar wat treft de nieuwsgierige aan wanneer hij zich een weg heeft gebaand door dit struikgewas? In het geval van de sexualiteit stuit hij uiteindelijk op de pornografie, stelt Baudrillard. Harde porno is wat overblijft wanneer absoluut niets meer verhuld wordt en elk mysterie uit de weg geruimd is. We zien dan het orgasme dat in felle realistische kleuren close-up in beeld gebracht wordt; hyperreëel, zichtbaarder dan zichtbaar en volkomen illusieloos. Baudrillard: "Het is slechts onverbiddelijk

De drift om aan elke gebeurtenis bepaalde oorzakc toe te schrijven, neemt in onz samenleving welhaast maniakale trekken aan. waar, ook al is het de waarheid van niets." Nu is verontwaardiging over pornografie tamelijk hypocriet. In onze hedendaagse cultuur ontwikkelt zich een algemene, niet te temmen zucht om de waarheid in al haar facetten bloot te leggen. Niemand hoeft ver te zoeken om iets van Baudrillard's vermoedens bevestigd te zien. Opmerkelijk is bijvoorbeeld het gemak waarmee tijdens praatprogramma's, in het kader van de doorbreking van alweer een taboe, mensen bereid zijn om voor een gretig miljoenenpubliek de meest intieme problemen van hun leven te ontra-

9

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen