VU Magazine 1987 - pagina 275

flict tussen remonstranten en contra-remonstranten zou escaleren tot een machtspolitieke strijd, die de libertijnse raadspensionaris tenslotte op het schavot deed belanden. Hij stierf vier dagen na de sluiting van de Synode van Dordrecht, die hij vergeefs had trachten tegen te houden. De triomf van de calvinisten betekende echter allerminst dat de vrijzinnige regenten nu voortaan naar het pijpen van de calvinistische dominees dansten. Integendeel, zo schetst Peelen. De theologisch meer vrijzinnige machthebbers hadden als bestuurders wel belang bij het kweken van meer saamhorigheid in de Republiek, maar zij prakkizeerden er niet over om de dienst door de kerk te laten uitmaken. In feite trokken in de machtsstrijd tussen kerk en staat de regenten aan het langste eind, aldus Peelen. Niet alleen werd de in Dordt aangenomen kerkorde niet uitgevoerd, ook de geschiedenis van de bijbelvertaling illustreert op treffende wijze wie uiteindelijk aan de touwtjes trokken.

DAT NOOIT OUD WORDT DOOi^ De gehechtheid van de gelovigen aan de Statenvertaling was al snel bijzonder groot. Men stond ermee op en ging ermee naar bed. Soms letterlijk, getuige deze 18e-eeuwse beddekruik in de vorm van een Statenbijbel.

De zes vertalers aan het werk; een omslagillustratie van W.G. van de Hulst jr. van een gedenkboekje uit 1937. In werkelijkheid werkten de vertalers van het oude en die van het nieuwe testament gescheiden.

W , G .VAN

mankeert iets. "De analfabeet geldt thans als een invalide," schreef rf^. J.P. Tazelaar in de jaren twintig in de eerste druk van de Christelijke Encydopaedie. Wellicht ligt in deze opvatting de verklaring dat de geletterde eigenlijk pas begint na te denken over de gevolgen van de drukkunst bij de hem onrustig makende opkomst van nieuwe elektronische media, In het begin van de zeventiende eeuw bleek in de Nederlanden dat het door Gutenbergs technische experimenten veroorzaakte individualisme ook een keerzijde had. Peelen; "Spoedig bleek dat ook een al te sterk individualisme binnen de godsdienst nadelen kan hebben. Men besefte plotseling pijnlijk dat dit individualisme met zijn enorme verscheidenheid aan godsdienstige richtingen en overtuigingen wel eens tot grote maatschappelijke onrust en strijd zou kunnen leiden. () De geschiedenis toont aan met hoeveel gemak in dergelijke gevallen de eigen principes, waarvoor tot bloedens toe gevochten is, weer overboord worden gezet. Dat laatste zien we dan vooral

Dat het cultuur-politiek effect van deze vertaling natievorming is geweest, lijdt geen twijfel. 10

DL

MULST

]

in het feit dat de godsdienstvrijheid - belangrijke inzet van de vooralsnog gewonnen oorlog - al spoedig weer werd ingeperkt. Allereerst moesten de toen nog zeer talrijke rooms-katholieken het ontgelden. Zij werden geïntimideerd en beroofd van hun godsdienstige en maatschappelijke rechten. Maar al snel werden ook de vrijheden beknot van wederdopers, lutheranen, zwinglianen en andere godsdienstige stromingen die wel degelijk in de Reformatie wortelden. De gereformeerde godsdienst, die vooral op Calvijns leerstellingen stoelde, werd uiteindelijk van staatswege geproclameerd als de enig toegelaten overtuiging. Althans als het enige geloof dat formeel en in het openbaar mocht worden beleden. En zo raakten weldra de uitersten elkaar weer: ten koste van de ongeUmiteerde individuele geloofsvrijheid diende de 'gemeenschapszin' weer de overhand te krijgen.''

H

et is niet zo verwonderlijk dat het juist tijdens het twaalfjarig bestand (1609-1621) tot een uitbarsting kwam in de Republiek tussen Arminianen en Gomaristen. Maurits was al bang geweest voor een oplaaien van geschillen gedurende een tijdelijk wegvallen van de Spaanse dreiging, maar 01denbarnevelt had het bestand doorgedrukt vanwege de benarde toestand van 's lands financiën. Het uitbrekende con-

Binnen de Synode was het plan gerezen om de vertaling te laten voorafgaan door enkele praefatiën of voorberichten. Gedacht werd aan een woord tot de lezer en vervolgens een begeleidend woord tot de gereformeerde kerken namens de Synode. Tenslotte leek de Synode nog een derde woord passend namens de StatenGeneraal die het karwei hadden bekostigd. Maar van een zo bescheiden rol in de presentatie wilden de regenten niet weten. Ze eisten de eerste en enige plaats. De eerste twee voorberichten werden terzijde geschoven en uitsluitend de 'acte van authorisatie' namens de Hoogmogende Heren mocht aan de vertaling voorafgaan. Zij het niet van harte. Synode en vertalers zijn daarmee uiteindelijk akkoord gegaan. En zo is tot op de dag van vandaag de naam van de financier aan de vertaling verbonden. Peelen: "Deze handelwijze bevestigde in hun ogen bovendien nogmaals en voor alle duidelijkheid, dat de materiële zorg voor, en ook het gezag over de kerk toch onbetwist bij de overheid berustte." Op de titelpagina van de eerste druk werd het zegel van de Staten-Generaal afgedrukt. De boodschap daarop was kort en duidelijk. "Eendrachtmaecktmacht." D Gert J. Peelen: De Statenvertaling van 1637. De nieuwe bijbel van een vrij volk. Uitgave van het Nederlands bijbelgenootschap en het Belgisch bijbelgenootschap; f 12,50. De illustraties bij dit artikel zijn aan deze uitgave ontleend.

VU-MAGAZINE-JULI/AUGUSTUS 1987

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen