VU Magazine 1987 - pagina 365

Prof.dr. Anton Wessels:'Als de VS in'53 serieus met de tocii vrij gematigde beweging van Mossadecq waren gaan praten, tiad Kliomeiny nooit dekansgel«regen.' FotoAVC/VU

dat koloniale machten uit Europa op het toneel verschenen. In de vorige eeuw holden Engeland en Rusland het fiere rijk volledig uit, op jacht naar land en olie. Zwakke sjahs gaven de jagers al wat ze wilden, en trachtten hun land naar westers model te hervormen. Al in 1850 kwamen geknakte geestelijken tegen de uitverkoop van land en cultuur in opstand. Toen nog zonder succes. Ook toen in 1923 het Pa/zfevihuis op de pauwentroon kwam, bleef het beleid op het westen gericht. Radicale vernieuwingen in economie en sociale opbouw kwamen van bovenaf, en schudden de nietbegrijpende Perzen dooreen. Liever zagen ze dat de sjah de almachtige AngloIranian OU Company nationaliseerde, die er op een koopje met de Iraanse olie vandoor ging. Dat lukte in 1951. Een nationalistische beweging kwam aan de macht en leider Mossadecq zette onverwijld de Engelsen buitenspel. Die gaven lik op stuk: de nu echt Perzische olie werd op hun oproep overal geweerd. In 1953 bracht de CIA Mossadecq ten val en de gevluchte sjah weer op z'n troon. Een psychologische blunder die zich vroeg of laat moest wreken: de Iraanse trots was geknakt, men zon op wraak. Tien jaar later volgde een opstand onder aanvoering van een zekere Khomeiny. Die werd verbannen, eerst naar Irak, later naar Frankrijk. Vandaaruit keerde hij in 1979 glorieus naar zijn vaderland terug. De sjah was gevallen, de Islamitische Revolutie kon beginnen. Je zou kunnen zeggen dat Iran in verhevigde vorm hetzelfde doormaakt als andere landen in het gebied. Voor de Tweede Wereldoorlog richtte de hoop zich alom op het Westen: op democratie, industrie en consumptiewelvaart. Maar het Midden-Oosten bleef arm als het was, werd eerder verder uitgezogen. Na de oorlog moest het socialisme uitkomst brengen. In veie Arabische landen vonden min of meer socialistische staatsgrepen plaats. Ook die brachten geen welvaart en geluk. Het fundamentalisme van nu lijkt een laatste strohalm: geen westerse, geen communistische, dan maar een eigen oplossing.

F

undamentalisme, meent prof.dr. Anton Wessels, islamkenner aan de Vrije Universiteit, is niet iets van sji'ieten alleen. Ook andere moslims roepen om sjaria: invoering van het oudislamitische wets- en rechtsstelsel. "Het loopt dwars door de scheidslijnen heen'', stelt hij vast. "Het is zélfs niet iets dat alleen de Islam van nu typeert. Je ziet in andere godsdiensten evenzeer een teruggrijpen naar oude normen, waarden en geloofsvoorstellingen. In christelijk Amerika, en in het jodendom bij voorbeeld."

die zei: 'Waarom zijn jullie eigenlijk zo bang? Wij hebben er veel meer reden toe'." Wessels meent dat het niet aangaat alle sji'ieten voor akelige scherpslijpers te houden. Veelal verbergen sji'ieten eerder hun geloofsovertuiging dan die luidruchtig ten gehore te brengen. "Ze hebben immers vaak als onderdrukte minderheden geleefd. Sji'ieten zeggen wel eens: het geeft niet dat je voor de schijn met de buitenwereld meepraat, als je in je hart maar het goede gelooft. Dan vallen ze terug op tagiyya, het verheimelijken van Maar heeft het moslimfundamentalisme de eigen standpunten. Druzen bij voorniet een aantal extra griezelige kanten? beeld hebben iets kameleontisch. Ze kun"Zeker wel. Maar je moet ook oog heb- nen politiek gesproken de kleur van hun ben voor de ontwikkeling. Aanvankelijk omgeving aannemen, benadrukken die werd de Iraanse Revolutie van 1979 door standpunten die ze met andere moslims vele moslims, sji'ieten én soennieten, vrij delen. De rest van hun leer is geheim, gunstig ontvangen. Er was bewondering heeft iets gnostisch en esoterisch." voor een volksbeweging die er op al met al vrij geweldloze wijze in slaagde zo'n aar komt het fanatisme dan machtig bewind als dat van de sjah omvandaan, bij moslimse fundaver te werpen. Een regiem met een inmentalisten in 't algemeen en drukwekkend leger en een gevreesde ge- bij Iraanse sji 'ieten in 't bijzonder? heime dienst. Er kwam een islamitische "Waar je voor moet oppassen", aldus republiek. Maar weldra raakte die in Wessels, "is te redeneren: sji'ieten zijn steeds eenzijdiger fundamentalistisch fanatiek, een sji'iet is fundamentalist, vaarwater. Het nieuwe bewind bleek niet een fundamentalist is moslim, dus mominder gewelddadig en onderdrukkend slims zijn fanatiek. Maar fanatisme zit dan het vorige. Dat maakte vele moslims 'm niet in de Islam als zodanig. Je moet sceptisch. De gemiddelde islamiet is net eerst de vraag stellen: wat maakt mensen zo bang voor Khomeiny als wij in het fanatiek? Fanatisme ontstaat waar menwesten. Indertijd sprak ik een vriend van sen zich bedreigd voelen. Door onrecht mij, een moslim-hoogleraar in Beiroet, bijvoorbeeld." "Je moet goed begrijpen: het gaat om Derde-Wereldlanden. Daar is de Islam een belangrijke godsdienst. Heel natuurlijk dat die het vehikel wordt van protestbewegingen. Je moet dan allereerst de politieke kanten van de zaak analyseren. Dan begrijp je waarom men reageert zoals men reageert. En dan kom je niet bij de Islam, maar bij de VS, de Sovjetunie, bij Frankrijk uit. Die spelen, bij voorbeeld door hun wapenleveranties, een bedenkelijke rol." Wessels verwijst naar de oorlog tussen India en Pakistan, een aantal jaren gele-

W

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen