VU Magazine 1987 - pagina 330

dat wetenschap aan geen wet gebonden is en aan geen regels heeft te gehoorzamen, ledere wetenschap moet strikt gebonden zijn aan haar onderzoeksobject en stipt voldoen aan de eisen van een goede methode. Alleen dan is de wetenschap vrij. Maar de wetenschappelijke activiteit van het intellectuele waarnemen en begrijpen vormt natuurlijk wèl een heel andere levenssfeer dan de godsdienst. In de geschiedenis oefende de kerk druk uit op de wetenschap door verkondigers van nieuwe denkbeelden aan te klagen en te vervolgen. Zij duldde geen vrijheid van het woord. Dat knakte de wetenschap. De kerk oordeelde over studies waarover zij helemaal niet tot oordelen bevoegd was. Wie een geschrift uitgaf met al te afwijkende meningen gold als een misdadiger en maakte uiteindelijk kennis met inquisitie en schavot. Recht op vrij onderzoek bestond niet. Ervan overtuigd dat men alles wat er te weten viel al wist, kon men zich toen nog geen voorstelling maken van de ontzaglijke taak die voor de pas opkomende wetenschap was weggelegd. In de beginnende wetenschap zag men geen dageraad die de zonsopgang aan de kim aankondigt, maar vonken van een smeulend vuur dat de wereld in brand dreigde te zetten en dus geblust diende te worden. Vrije wetenschap leidt tot conflicten. Dat kan ook niet anders omdat de één de lijnen op de kaart van het leven anders trekt dan zijn buurman. Hieruit ontstaan wat men noemt scholen en richtingen. Optimisten en pessimisten. Een school van Kant en een school van Hegel. Onder juristen staan deterministen en moralisten tegenover elkaar; onder medici zijn het de homoeopathen en de allopathen. Darwinisten en soort-verdedigers bestrijden elkaar in de natuurkundige wetenschap-

VU-MAGAZINE - SEPTEMBER 1987

Abraham Kuyper (1837-1920) was onder meer theoloog, politicus en journalist. Hij was initiatiefnemer tot het oprichten van de Vrije Universiteit in 1880. Zijn visie op de verhouding tussen calvinisme en wetenschap legde hij op beknopte wijze neer in een lezing die hij eind vorige eeuw in Amerika hield voor calvinistische wetenschapsbeoefenaars. Samen met de andere zogeheten 'Stonelezingen' werd dit referaat gebundeld in 'Het calvinisme' dat m 1899 verscheen bij Kok in Kampen. Ten behoeve van deze rubriek zijn enkele fragmenten uit de lezing bewerkt. Selectie en bewerking: GertJ.Peelen

pen. Vormvereerders en realisten vliegen elkaar in de haren binnen de klassieke muren van defilologischetempel. Overal strijd, soms fel en vinnig, niet zelden vermengd met persoonlijke bitterheid.

T

och zijn dergelijke botsingen ondergeschikt aan een conflict van de eerste orde dat overal de geesten in beroering brengt; het grote conflict namelijk tussen hen die aan de belijdenis van God en Zijn woord blijven vasthouden en anderen die in deïsme, pantheïsme of naturalisme de oplossing van het wereldprobleem zoeken. Let wel, ik zeg niet: het conflict tussen geloof en weten- ' schap. Dat bestaat niet. Alle wetenschap gaat uit van één of ander geloof. ledere wetenschap veronderstelt geloof, bijvoorbeeld in ons zelf, in de zuivere werking van onze zintuigen en ons verstand en veronderstelt bovenal geloof in de beginselen waarvan men uitgaat. Nee, er is geen conflict tussen geloof en wetenschap maar, heel anders, tussen de bewering dat de bestaande kosmos een normale of een abnormale is. Is de huidige kosmos 'normaal' dan beweegt hij zich in een onstuitbaar proces en geheel op eigen kracht

naar zijn eindbestemming. Is de huidige kosmos daarentegen 'abnormaal' dan heeft in het verleden een storing plaatsgegrepen en kan hij alleen met behulp van een herscheppende macht zijn bestemming bereiken. Dat is de enige fundamentele tegenstelling die in de wetenschap een werkelijke scheiding der geesten veroorzaakt. De 'normalisten' weigeren rekening te houden met andere dan natuurlijke gegevens. Ze rusten niet voor ze voor alle verschijnselen eenzelfde grondverklaring hebben gevonden en verzetten zich met hand en tand tegen al wat niet strookt met de logische consequenties van oorzaak en gevolg. Hiertegenover staan dan de 'abnormalisten' die weliswaar geen moeite hebben met de gedachte van een 'betrekkelijke evolutie' maar

er niet aan denken om andersdenkenden de vrijheid van gedachte, van het woord en van de drukpers te ontzeggen. Dat de normalisten vanuit hun standpunt al wat ons heilig is pogen af te breken is onvermijdelijk. Maar dat moet juist een extra prikkel zijn om zélf wetenschap te bedrijven. Het is struisvogelpolitiek om te denken: als wij de theologie nou maar redden dan kunnen we de 'profane' wetenschap wel aan onze tegenstanders overlaten. Alleen de bidstoel redden als je hele huis in brand staat is dwaasheid. Er is per slot van rekening geen enkele faculteit of wetenschap die, hoe dan ook, niet met het eigen beginsel samenhangt. En evenmin mag je je heil zoeken in het soort ziendeblind-zijn waaraan zoveel christenen lijden. Al wat astronomen, geologen, fysici,

uü diaünde aüi /inSWl

ïïtje meer van de kosmos L^r,.^,Jl l 'wgrepen dan alle kerkvaders samen.' die in plaats van aan een evolutie tot in het oneindige, vasthouden aan de idee van de schepping. Niet geloof en wetenschap staan dus tegenover elkaar, maar twee wetenschappelijke stelsels die elk berusten op een eigen geloof. Normaal en abnormaal zijn twee absolute uitgangspunten die nooit tot een vergelijk zullen komen. Evenwijdige lijnen kennen geen kruispunt. Je moet dus kiezen: het een of het ander. De vrijheid van de normalist, om vanuit de premisse van zijn eigen geloof een alomvattende wetenschap op te bouwen, zullen wij niet aantasten. Maar ons recht en onze vrijheid om hetzelfde te doen zullen we verdedigen, desnoods tot elke prijs. Wij kunnen - sterker nog - we mógen

chemici, biologen, bacteriologen, historici of archeologen aan het licht brengen mits losgemaakt van hun hypothesen en hun conclusies moetje als feit controleren en vervolgens in het geheel van je eigen wetenschap opnemen. In mijn ogen moet de academische wereld een radicale verandering ondergaan. Kerk en overheid zouden zich moeten terugtrekken uit de wetenschap om de universiteiten op hun eigen wortels te laten bloeien. Pas dan zal die fundamentele tegenstelling in uitgangspunten vanzelf en ongestoord doorwerken. Alleen een vreedzaam uiteengaan van wat fundamenteel gescheiden is, waarborgt bloei, een eerlijke positie en een goede verstandhouding.

? 21

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen