VU Magazine 1987 - pagina 38

Alphons Diepenbrock (1910) Willem Mengelberg, Gustav Mahler en Alphons Diepenbrock tijdens een wandeling in de buurt van Laren (1906)

hij haar verbood te componeren. Hij wilde dat zij zich uitsluitend aan hém bond en voor hem zorgde, maar Alma werd daar in hevige mate door verscheurd. Algemeen wordt verondersteld dat Alma tijdens haar huwelijk met Mahler diverse malen verhoudingen met andere mannen had. Maar Gustav Mahler sloot daarvoor zijn ogen. Hij was ervan overtuigd dat ze toch bij hem terug zou komen want hij beschouwde zichzelf als superieur ten opzichte van de andere mannen in Alma's leven. In stilte heeft Mahler Alma zo schreef zij later - altijd de dood van Putzi verweten. Wegens zijn hartklachten vertoefde Mahler in de zomer altijd enkele maanden in Toblach in Zuid-Tirol. Meestal vergezelde Alma hem daar, maar in de zomer van 1910 verbleef zij wegens een zware hysterie in het kuuroord in Grad. De brieven die Mahler van Alma kreeg, verontrustten hem. Daaruit bleek namelijk dat zij een verhouding had met de architect Walter Gropius. Die verhouding leidde tot een ernstig conflict tussen Gustav en Alma. De toezegging van Alma om de verhouding te beëindigen bleek te snel gedaan. In Toblach ontving Mahler een brief van Gropius, bedoeld voor Alma, maar 'per ongeluk' aan hem geadresseerd. Henry-Louis de La Grange vertelde op het symposium dat het geen moment de bedoeling is geweest dat de verhouding ook werkelijk beëindigd zou

'Ik had de liederen niet kunnen schrijven als mijn dochter op dat moment was overleden'

heeft met deze problemen, is onduidelijk. Wel is bekend dat hij de tiende onder grote spanning heeft gecomponeerd. Dat is zowel te horen aan de muziek als te zien op de originele partituur. Daarop staat in Mahlers handschrift te lezen 'Erbarmen!!', en: 'O Gott! O Gott! warum hast du mich verlassen?' Ook de noodkreet naar zijn vrouw 'Für dich leben! Für dich sterben! Almschi' is daarop te vinden. De achtste, negende en tiende symfonie vormen, samen met Das Lied von der Erde een derde deel in Mahlers muziek. De achtste (ook wel 'Der Tausend' genoemd vanwege de grote hoeveelheid koor- en orkestleden die voor de uitvoering nodig zijn) en de negende worden gekenmerkt door een enorme weemoedigheid, te vergelijken met de Kindertotenlieder. Mahler was niet meer in staat de negende volledig af te maken.Zijn vriend, de componist Bruno Walter heeft het werk later voor uitvoering geschikt gemaakt. De tiende symfonie is overigens pas in 1924 openbaar gemaakt en voor het eerst opgevoerd. Lange tijd overheerste namelijk de gedachte dat, omdat deze symfonie niet 'af' was, men Mahler onrecht zou doen door deze toch uit te voeren. Dat standpunt verliet men later, en sterker nog: in de loop der tijd zijn verschillende pogingen gedaan de tiende symfonie te voltooien. Componisten als Schönberg en Sjostakovitsj wezen verzoeken in die richting af. Anderen zijn wel met de tiende aan de slag gegaan en uitvoeringen van die werken kon men onlangs in Utrecht horen. Veel enthousiasme kon muziekminnend Nederland daarvoor niet opbrengen want het is maar de vraag of een onvoltooide symfonie door anderen afgemaakt mag worden. Tast men zo niet het eigene van de componist aan, zo vroeg menigeen zich af op het Utrechts symposium.

worden. Er was dan ook geenszins sprake van een vergissing inzake de brief, integendeel: het was juist de bedoeling dat Mahler de brief zou zien. Mahlers biograaf noemt deze gang van zaken "gruat juist in Nederland zoveel aanwelijk". dacht is voor Mahler, is niet verwonderlijk. In 1903 maakte Mahler had na deze gebeurtenis het gede componist zijn eerste reis naar Nedervoel alsof hij Alma voorgoed verloren land en daarna zouden er nog drie volhad door zijn leven vrijwel uitsluitend in gen. Het doel van zijn bezoeken was dienst te stellen van zijn werken. Hij meestal het dirigeren van een van zijn raakte daardoor in een hevige depressie. werken, in 1903 bijvoorbeeld de derde In deze periode bezocht hij de psychiater Sigmund Freud, maar het dankzij Freud en de eerste symfonie. Aan deze bezoeken hield hij hartelijke kontakten over verkregen inzicht waardoor Mahler inmet de dirigent van het Concertgebouzag dat Alma iemand was met een eigen workest, Willem Mengelberg en de comidentiteit die hij moest respecteren, ponist Alphons Diepenbrock. kwam te laat. De nieuwe liefde die hij De uitvoering van de eerste symfonie in voor zijn vrouw opvatte, irriteerde haar 1903, was het eerste concert van een van alleen maar. Of de reden dat Mahler de Mahlers werken in Nederland. Maar al tiende symfonie niet afmaakte te maken

D

36

snel bleek dat Mahler meer waardering oogstte als dirigent, dan als componist. Naar aanleiding van de zevende symfonie stelt een recensent zich zelfs de vraag "waar de grenzen liggen, buiten welke muziek 'n gevaar kan worden geacht voor onzen psychischen toestand." Waardering kreeg Mahler allereerst dan ook in de kleine kring om hem heen. Vooral Diepenbrock was een groot bewonderaar van de componist alhoewel hij hem zeker niet kritiekloos volgde. Over Mahler schreef hij in 1903: "Verleden week heb ik met Gust.Mahler kennis gemaakt. Deze man heeft een grote indruk op mij gemaakt. Zijn 3e Symphonic heb ik gehoord, en bewonder die. Het Ie deel bevat veel lelijks, maar bij een 2e en 3e hooren als men weet wat het zeggen moet, krijgt het alweer een ander voorkomen. Mahler is zeer eenvoudig, poseert niet voor celebriteit, geeft zich zoals hij is. Ik heb de grootste bewondering voor hem." Maar de vijfde symfonie kon zijn goedkeuring nauwelijks wegdragen, zoals blijkt uit de dagboeknotities van zijn vrouw, Elisabeth de Jong van Beek en Donk: "Op 8 maart (1906) vond de premiere plaats van de vijfde symfonie en de Kindertotenlieder. Het was helaas een fiasco voor ons, en voor Fons bovendien een afschuwelijke avond, 's Middags had hij bij de repetities al een paar gedeelten gehoord, en die ook mooi gevonden. Maar 's avonds kon hij zijn draai niet vinden: wij zaten onaangenaam dicht in VU-MAGAZINE-JANUAR11987

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen