VU Magazine 1988 - pagina 281

De man wiens naam na eeuwen nog onlosmakelijk verbonden is aan politieke draaikonterij, blijkt vooral een kind van zijn tijd geweest. Machiavelli's denken representeert het breukvlak tussen het oude en het nieuwe denken. Over het verschil tussen zijn en móeten.

FRANK R. BODDENDIJK

Machiavelli en de realpolitiek In zekere zin is Machiavelli (nog steeds) voer voor politicologen. Hoewel misschien weinigen echt een werk van zijn hand hebben gelezen, dicht toch elke leek die in het verschijnsel politiek geïnteresseerd is Machiavelli de uitspraak toe dat in de politiek het doel de middelen heihgt. In een standaardwerk als de 'Dikke Van Dale' wordt Machiavellisme als een sluwe, gewetenloze staatkunde of toeleg omschreven en MachiaveUiaanse poHtiek is duivels, sluw. En dat ruim vier eeuwen na dato! De Engelse benaming voor de duivel - Old Nick - is rechtstreeks afgeleid van de voornaam van Machiavelli, daarbij aangevend dat duivelse politiek zo ongeveer hetzelfde is als de politiek van de duivel. In ieder geval deugt die niet, en daarbij zijn we bij VU-MAGAZINE—JULI/AUGUSTUS 1988

het gezond verstand van de doorsnee burger beland: politiek is en blijft een smerige zaak, ook al was je als Pilatus je handen in onschuld.

D

e stelling die ik hier wil verdedigen is, dat Machiavelli een vertegenwoordiger van het nieuwe denken was, terwijl veel van zijn tijdgenoten nog vast zaten aan het principe van het oude denken. Waar Machiavelli in overeenstemming met de wetenschappelijke principes van het nieuwe denken constateert dat in de praktijk van de politiek "het doel de middelen heiligt", interpreteren de aanhangers van het oude denken deze uitspraak als 'een heilig moeten'. Machiavelli staat met zijn ideeën op een breuklijn tussen Middeleeuwen en het nieuwe denken. Hij baseert

zijn uitspraken op de empirie, op het zijn, op feitelijke waarneming van wat er gebeurt, en maakt daarbij onderscheid tussen zijn en moeten. De meeste van zijn tijdgenoten baseren hun uitspraken nog op normen en waarden, op het moeten, en vinden dan vervolgens dat het zijn aangepast moet worden aan dit moeten. Hier ligt de bron voor misverstanden rondom Machiavelli. Wat ik met die breuklijn precies bedoel is misschien nog het beste te illustreren aan de hand van een schets van het intellectuele tijdsbeeld waarin Umberto Eco zijn roman De naam van de roos laat afspelen. Want juist daar liggen de wortels van deze breuk tussen het oude en het nieuwe denken. Van belang is op dat moment bij voorbeeld de vraag of wereldlijke

3

Niccoló Machiavelli 'Old Nick'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen