VU Magazine 1990 - pagina 426

c/> CO

partijen gaat, maar vooral om het gevaar van ledenverlies voor de eigen confessioneel gebonden maatschappelijke organisaties mag blijken uit de wijze waarop hij in zijn blad 'De Reformatie' alle 'dwaalleraren' voor het gemak op één grote hoop veegt: "Van Thorbecke tot Geelkerken Miskotte - Buskes. En Mussert, en zoo." Partijen als de N.S.B., maar (eigenlijk nog riskanter) ook de links-activistische, anti-militaristische Christelijk Democratische Unie (C.D.U.), zijn voor hem vooral uit den boze, omdat hij ze beschouwt als in strijd met "Christus' koningschap" dat zijns inziens moet gelden voor alle facetten van het maatschappelijke leven, dus ook voor de politiek. In feite bestrijdt Schilder hier vooral het gedachtengoed van de Zwitserse theoloog Karl Barth, dat op dat moment furore maakt binnen grote delen van het Nederlandse protestantisme. Barths visie betekent een ondermijning van de vanzelfsprekendheid dat een bepaalde geloofsovertuiging de keuze voor een confessionele maatschappelijke organisatie impliceert. En dat zou met name partijen als N.S.B, en C.D.U. in de kaart spelen. Zó, meende Schilder, zou een intolerabel onderscheid worden gemaakt tussen de wereld, het politieke en het sociale aan de ene, en het hemelse koninkrijk aan de andere kant. Zó ondergraaft men het bestaansrecht van confessionele - dat wil zeggen zuilgebonden - maatschappelijke organisaties, dat voor Schilder boven alle twijfel verheven was. Dat de inrichting van het hemels koninkrijk door Schilder blijkbaar werd vereenzelvigd met de krypto-kapitaiistische burgermansidealen zoals verwoord in het vooroorlogse beginselprogram van de ARP, is hierbij slechts een kleine kanttekening.

T

oen in 1940 de C.D.U. ophield te bestaan, was de strijd daartegen voor Schilder gestreden. Tegen het nationaal-socialisme bleef hij zich verzetten. Niet zozeer op de Duitse bezetter had hij het gemunt, als wel op Nederlandse collaborateurs, en dan met name die uit

de eigen gereformeerde kring, zoals H.H. Kuyper en de gereformeerde theoloog dr. H. van der Vaart Smit. Zijn publikaties over dit onderwerp in 'De Reformatie', het blad waarvan hij de hoofdredactie voerde, brachten hem in conflict met de bezettende macht. In augustus 1940 belandde hij in de gevangenis, maar kort daarop werd hij weer vrijgelaten. Een poging tot intimidatie op instigatie van Van der Vaart Smit? Zonder twijfel, meende Schilder zelf. Na zijn vrijlating zocht hij een andere uitlaatklep voor zijn verzet; in zijn preken, op vergaderingen en tijdens de colleges die hij gaf op de Theologische Hogeschool waarvan hij tevens rector was. Ook dat bleek echter riskant. Halverwege '42 dook hij onder, om, daartoe gedwongen door een SS-officier, in augustus '44 weer op te duiken; juist op tijd om in Den Haag zijn 'Acte van Vrijmaking' voor te dragen. Met de illegaliteit heeft Schilder nooit contact gehad. Sterker nog: vanaf het moment waarop hij onderduikt staakt hij zijn strijd tegen de bezetter en zijn Nederlandse handlangers. "Het was", zou oorlogschroniqueur Lou de Jong later in dit verband over hem schrijven, "of de bezetter niet meer voor hem bestond". Zijn strijd tegen de synodocratie eiste kennelijk ai zijn aandacht op.

B

erhouwer was voorzitter van de synode die in 1944 de tuchtmaatregelen tegen Schilder afkondigde. Deze inmiddels 86-jarige theoloog heeft aan die beslissing van destijds wroeging en spijt overgehouden. Dat valt op te maken uit het omvangrijke hoofdstuk dat hij in zijn onlangs verschenen memoires ('Zoeken en vinden; herinneringen en ervaringen') eraan wijdt; een kwestie "zwaar genoeg om er niet te licht aan te tillen". Deze tegenspeler van Klaas Schilder kan zich de verwijten en het onbegrip inzake de synodale harteloosheid in oorlogstijd, heel wel voorstellen. Op zoek naar de oorzaken komt Berkouwer tot een complex van factoren. Zo spreekt hij over gevoelens van machteloosheid, en over de illusie

» OCT. '37

r i E ^ GEREFOFCMEERDE^ LEVEN OIE^ UWn^

De Reformatie was hel door Schilder geredigeerde blad waarin hij zijn polemieken l(wijt kon, ook die tegen het nationaalsocialisme.

Jt^UGty

VE^RMIE^UWT

E^eW^

ARRIMPS

P5ALM10>:>

Onder redactie van Prof. D r K. SCHILDER, Kampen. M e d e w e r k e r s ; Dr H. A. van Andel, Solo; Ds R. E. van Arkcl, L'tredit; N. Baas, Amsterdam; Dr Henry Beets, Grand Rapids; Ds E. T. v. d. Bom, Helpman (Gr.) ; Mr A Bouman, Rotterdam; Ir B, ter Brugge, Almelo; Dr K. J. Cremer, Kampen; Dr R. J. Dam, Kampen; Dr A. C, Drogendijk, Dordrecht; Ds D. vaji Dijk, Groningen; Drs D J Galle, Kajnpcn; Mevr. G, Gilhuis—Smitskamp, Mijdrecht; Dr J. H. Hagcnbeek, Zwolle; Ds j . van Herksen, Ermelo; Ds B. Holwerda, Kantens; A. Janse, Biggekerke; Dr P Jaspcrse, Leiden; Dr G. Keizer, De Steeg; Dr B. A. Knoppers, Amsterdam; Dr E. D.' Kraan. Vlaardingen; A. Kuiper, Utrecht; Ds C. Lindeboom, Amsterdam; Dr J v d Linden Zeist; Dr 5. O. Los, 's-Gravenhagc; Drs Joh. Luijkenaar Francken, Rotterdam; Mevr. J. M. Th, Luijkenaar Francken—Schreuder, Rotterdam; Ds F C Meijsler Rotterdam; G. Meima, Groningen; Ds H. Mutóer, Kloosterburen; Ds A, Ringnalda, Ermelo; P, J. Risseeuw, 's-Gravcnhage: C. Rijnsdorp, Rotterdam; A Schilder 's-Graverfiage • Dr G. K. Schoep, 's-Gravenhage; Ds R. Schippers. Wans werd; Ds J. Smehk, 's-Gravcnhagc; Drs H. Smildc. Groningen; Drs H, Smitskamp. 's-Gravcnhage- Ds N Streefkerk Wolvega; D. Stroo, Bussum; J. Strikwerda, Zeist; Prof. Dr C, van Til, Philadelphia. P a , : Ds C. Veenhof, Haarlem; Dr J. Veldkamp, Hilversum; Prof Dr D H Th Vollenhoven, Amsterdam; Ds M. Vreugdenhil, Mehskerke; Ds F. de Vries, 's-Gravenhage; Ds J. de Vries, Tilburg; Ds J. D. Wielenga, Franeker; Ds D. K Wiclenga Bellinirwoklc • Mr J. A. de Wild«, 's-Gravenhage. *

28

VU-MAGAZINE—NOVEMBER 1990

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen