VU Magazine 1990 - pagina 126

een universeel geldige vooronderstelling."

delijk voor de effecten van onze voor de ethiek is, de echte relativisten industriële activiteiten; we zijn allen overtuigt! medeverantwoordelijk. Al met al is "Mijn antwoord daarop is simpel: dat al heel wat: gelijke rechten, ge- als ze argumenteren, en als ze zich at is daarvan het resullijke plichten en medeverantwoor- ervan bewust zijn dat ze argumentetaat? Wat zijn die univerdelijkheid. Maar in tegenstelling tot ren, dan is mijn argument overtuiseel-geldige normatieve Kant maak ik geen aanspraak op gend. Maar dan komt men meestal vooronderstellingen? volledigheid. Er kan op een dag met geraffineerde tegenargumenten. "Ten eerste: dat we allemaal gelijke altijd iemand aankloppen met de be- Men zegt bijvoorbeeld: er zijn sceprechten hebben als leden van de 'arwering dat ik iets over het hoofd tici die niet argumenteren, die weigumentatiegemeenschap'. Deze geheb gezien. meenschap kent geen grenzen. Ik geren hun standpunt te beargumenkan er niemand van uitsluiten, of ik "Ik beschouw het als hoogst nood- teren. Dan zeg ik: als er geen sceptizou daarvoor gegronde redenen zakelijk dat we instituties voor prak- cus zou zijn die argumenteert, dan moeten hebben. In de praktijk zijn tische 'diskursen' organiseren, waar zou ik ook van het scepticisme niets er natuurlijk wel beperkingen; niet problemen worden opgelost door afweten. Maar er zijn wel degelijk iedereen kan aan het argumentatieve coöperatie, waar door middel van vertegenwoordigers van het scepti'diskurs' deelnemen. Er moeten daar- argumenten wordt gezocht naar op- cisme. En zij argumenteren bovenom vertegenwoordigers zijn die de lossingen die voor alle betrokkenen dien. Zij zijn dus leden van de comrechten verdedigen van hen die niet en getroffenen acceptabel zijn. Zo'n municatiegemeenschap." aanwezig kunnen zijn. De toekom- consensus is er natuurlijk nog niet; "Maar mijn argument werkt helaas daar kan alleen naar toegewerkt niet altijd in de praktijk. Dat heeft worden. Ik wees al op de rechten verschillende empirische en psychovan toekomstige generaties. Stelre- logische oorzaken. Degenen die al gel is dat we de rechten en belangen vooraf hebben besloten dat zo'n van hen die niet aanwezig zijn, of universeel geldige grondslag niet kan bestaan, zullen eenvoudig paskunnen zijn, niet moeten vergeten. "Helaas zie ik me steeds weer ge- sen voor een gesprek daarover. En noodzaakt om mijn collega's te her- uiteraard kan ik niemand daartoe inneren aan deze vooronderstellin- dwingen." gen. Soms willen ze daarvan niets weten. Met name geldt dat voor Laten we nu eens aannemen dat uw postmodernisten en iedereen die is argument overtuigend is. Hoe komt u beïnvloed door Nietzsche en Hei- dan vervolgens terecht bij de concrete stige generatie bijvoorbeeld; die kan degger. Die categorieën filosofen lo- normen? niet opkomen voor haar belangen. pen het meeste risico in eerder- "De principes die ik heb gevonden Toch moeten die in het argumentagenoemde performatieve zelftegen- zijn, zoals ik heb benadrukt, fortieve 'diskurs' worden meegewogen. spraken vervallen." "Ten tweede: dat we allemaal in meel. Het zijn, om een term van principe gelijke plichten hebben; dat Kant te gebruiken, 'regulatieve ideewe - anders gezegd - medeverantraag is dan natuurlijk in hoe-en': doelen die ons steeds voor ogen woordelijk zijn. Niet een individueel verre uw argument dat er een zweven, maar die nimmer bereikt persoon is in z'n eentje verantwooruniverseel geldige grondslag kunnen worden. We moeten leven met het idee dat er een onophefbare spanning bestaat tussen de historisch bepaalde, substantiële vormen van zedelijkheid - dat zijn: inhoudelijke opvattingen over het goede leven - en de universeel geldige normen waarover we zo even spraken, Karl-Otto Apel (1922) bezet een leerstoel in defilosofieaan de J.W. die ik, al reflecterend, altijd al heb Goethe Universitat te Frankfurt am Main. Met Jürgen Habermas is erkend. In deze kloof leven we en hij de grondlegger van de 'Diskurs-Ethik', ook wel als 'communicatiezullen we altijd blijven leven." ethiek' aangeduid. Apel publiceerde talloze artikelen op het gebied van de ethiek, kentheorie en taalfilosofie. Hij schreef meerdere boeWat brengt u ertoe om de formele, ken, waaronder één over de Amerikaanse pragmatist Charles Sanders universele normen zo sterk te benaPeirce. In 1988 verscheen zijn 'Diskurs und Verantwortung; Das Prodrukken, hoewel er niemand is die alblem des Ubergangs zur postkonventionellen Moral'. Apels filosofie leen maar door dat soort normen staat bekend onder de naam 'Transcendentale pragmatiek'. wordt gemotiveerd? Apel zal spreken op het congres What right does ethics have?, dat op "Ik geef toe: we worden tenminste 15 en 16 maart 1990 wordt gehouden aan de Vrije Universiteit. Naast altijd ook gemotiveerd door het Apel zullen filosofen uit België, de V.S., Canada en Nederland er het ethos van een of andere inhoudelijke woord voeren. Inlichtingen bij: Faculteit der Wijsbegeerte, tel: (020) traditie. Maar sinds de Verlichting 548 49 44. n bestaat er zoiets als filosofie en de mogelijkheid van een rationeel fun-

W

'De nazi's zaten vol met verwarde quasiwetenschappelijke denkbeelden. Daar doorheen speelde nog Nietzsche.'

V

Transcendentale pragmatiek

36

VU-MAGAZINE—MAART 1990

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen