VU Magazine 1990 - pagina 147

congregatie van de Broeders van Liefde stichtte daarop een inrichting voor geesteszieke mannen in Noordwijkerhout. De heilige Bavo, die tot zijn bekering als losbol en vechtersbaas bekend stond, werd schutspatroon. Was de inrichting aanvankelijk een streng godsdienstig oord met therapieën die nu dwangarbeid zouden heten, in de jaren vijftig en zestig ontpopte het centrum zich als een vooruitstrevende gemeenschap. De 'Bavo' was één van de eerste in zijn soort die niet meer door een muur van de buitenwereld werd afgescheiden. Een lange trap leidt naar de museumzolder. Uit de personeelskantine op de begane grond stijgt de geur op van gekookte aardappelen met andijvie. De zware deur, oorspronkelijk gemaakt voor een isoleercel, staat open. "Mooi rood is niet lelijk," begroet Frans, bewoner en suppoost, de bezoekster in haar rode jas. De eerste, vluchtige indruk - vol, rommelig, veel foto's, een maquette, een geknoopt wandkleed met de schutsheiiïge - roept beelden op van een onoverzichtelijke handwerktentoonstelling op de lagere school. Alles door elkaar: de perfect nagebouwde miniatuurschool van de knapste jongen van de klas naast een slordig gebreid poppejasje. Kun je zo'n uitdragerij een museum noemen? Natuurlijk.

H

et Bavomuseum werd in de jaren zeventig ingericht om te laten zien hoe psychiatrie en zwakzinnigenzorg waren veranderd. Maar wie zou daar een reis naar het duindorp voor over hebben? Beheerder Van Scharenburg vroeg zich dat ook af. Bovendien wilde hij koste wat kost geen 'botte' nieuwsgierigen lokken. Dwangbuizen en ander huiveringwekkends mochten niet de publiekstrekker zijn. Maar met de kreet 'Kom eens kijken hoe gewoon het hier is' win je ook geen prijs. Hij besloot zich eerst eens op de plaatselijke bevolking te richten. Door de aanleg van een kinderboerderij en een project voor geïntegreerd wonen, was de inrichting al deel van het openbare leven in Noordwijkerhout geworden. Het museum zou met plaatselijk, historisch materiaal - vooral foto's - nog meer dorpsbewoners trekken. Terwijl Frans verder de route wijst, VU-MAGAZINE—APRIL 1990

komen drie grijze mannen binnen. Ze nestelen zich in een hoek van de zolder met albums en dozen vol vergeelde foto's. Er gaan kreten van herkenning op. Van Scharenburg krijgt straks een vracht bestellingen te verwerken. De suppoost gebaart dat we na de vitrine met onverwoestbaar isoleercelservies naar de expositieborden met oude prenten moeten. Een tekening uit de achttiende eeuw toont hoe krankzinnigen gedwongen werden om over een bruggetje te lopen. Halverwege gekomen vielen ze plotseling door een luik in het water: een heilzaam geacht verrassingsbad. De ontwerptekening voor een rijkskrankzinnigengesticht uit 1825 voorziet in paviljoens voor 'woelige geneeslijke krankzinnigen', 'razende ongeneeslijke krankzinnigen', 'opgewekte waanzinnigen' en 'ingetrokken droefgeestige waanzinnigen'. Later leren we dat de Bavo aan het eind van de jaren zestig, nadat ook vrouwen werden toegelaten, voor het eerst een duidelijke vierdeling maakte: acute gevallen, chronischzieken, zwakzinnigen en bejaarden. We laten de kleine tentoonstelling over de voormahge grootgrutter De Gruyter - ook weer zo'n publiekslokker van Van Scharenburg - even voor wat-ie is. Na een hoek vol katholieke versierselen, inclusief een spandoek met 'Roomsch in alles', en een grote maquette, staan we ineens tussen twee robuuste badkuipen. Over de ene is een soort dekzeil gespannen. Door een gat steekt een papier-maché-hoofd. "'s Morgens ging je er dan uit en mocht je in bad en dan had je helemaal doorweekte handen, helemaal wit en je rook helemaal naar urine," meldt een groot tekstbord. Huiver wekt ook de brief van een geneesheer aan de ouders van een patiënt: "Teneinde te trachten verbetering in de geestestoestand van uw zoon te brengen zijn wij van plan hem aan een speciale kuur te onderwerpen. Zonder tegenbericht uwerzijds nemen wij aan dat u hiermede accoord gaat." Of de ontroerende tekst op een (nooit verstuurd?) ansichtkaartje uit de eerste jaren van de inrichting: "ik ben een vries van afkomstig je weet zelf misschien nog wel toen ik in Loppersum was dat als je vader mij al eens opgepakt heeft wegens bedelen".

V

oordeel van zo'n ietwat rommelig museum is dat je je vrij voelt om alles aan te raken, een eigen route te kiezen, stukken over te slaan en ergens anders juist onevenredig lang te kijken. Zoals in dat grote strafregister waarin staat dat patient X een dag werd vastgebonden op 'een gewonen stoel' wegens vernielzucht. Of bij de röntgenfoto van een patiënt die, om op de ziekenafdeling terecht te komen, twee grote schroeven had doorgeslikt. En zo komen we aan bij het televisietoestel dat non-stop een video vertoont van de Bavo na 1970. Alles is veranderd en er zal nog veel meer veranderen. De inrichting verhuist in de komende tijd voor het grootste deel naar Rotterdam, waar tenslotte de meeste patiënten vandaan komen. En het museum? Dat krijgt meer ruimte. Van Scharenburg bereidt een aparte expositie over Noordwijkerhout in de tweede wereldoorlog voor. Hij richt ook een bibliotheek over psychiatrie en zwakzinnigenzorg in. Het Bavomuseum trekt jaarlijks ruim tweeduizend bezoekers. Bovendien is het een geliefde 'arbeidstherapie' voor bewoners. Van Scharenburg is tevreden. "We geven een historisch overzicht én vertellen constant waar de inrichting nu mee bezig is. Dat is het belangrijkste." Hij maakt zich zorgen over de vergevorderde plannen voor een groot psychiatriemuseum in Utrecht. "Daar komt zo'n enorme collectie gruwelijke dingen. Ik ben bang dat dat juist alle vooroordelen bevestigt. "D

Het Bavomuseum, Langevelderweg 27 in Noordwijkerhout, is iedere dinsdag geopend van 14.00 tot 16.00 uur en iedere eerste zondag van de maand eveneens van 14.00 tot 16.00 uur. Entree gratis. Voor inliclitingen: 02523-78141.

13

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen