VU Magazine 1990 - pagina 67

^^v sche cultuur van de late twintigste eeuw heeft zo zou je kunnen stellen - Nietzsche de overhand gekregen boven Schopenhauer. Schopenhauer zou daarom stilletjes via de coulissen van het filosofisch toneel kunnen worden afgevoerd, ware het niet dat het op zijn minst opvallend is dat hij in deze eeuw toch grote invloed heeft uitgeoefend. Zoals op het werk van bijvoorbeeld Kafka, Proust, Thomas Mann, Thomas Bernhard, W.F. Hermans, Samuel Beckett. Die invloed heeft zonder twijfel te maken met zijn stijl. Schopenhauer is, samen met zijn tegenpool Nietzsche, een van de weinige negentiendeeeuwse filosofen die je echt voor je plezier kunt lezen, ook al zie je niets in hun gedachtengoed, Hij schrijft op een schitterende wijze: geestig, levendig, fel polemisch en met veel originele metaforen. Het is echter niet alleen een kwestie van vorm maar ook van inhoud, Wat Schopenhauer zo belangrijk maakt is zijn vijandschap ten opzichte van Hegel. Op het eerste gezicht lijkt het om iets heel kinderachtigste gaan: Schopenhauer als gefrustreerde concurrent van zijn beroemde tijdgenoot. Hij had de brutaliteit zijn eigen colleges op exact hetzelfde tijdstip te willen geven als Hegel. Het gevolg: Schopenhauer kon voor een nagenoeg lege zaal zijn wijsheden uitventen terwijl er bij zijn rivaal geen zitplaatsje onbezet bleef. Dat zette bij Schopenhauer, die een niet geringe dunk van zichzelf had, veel kwaad bloed. Zijn leven lang bleef hij fulmineren tegen filosofieprofessoren in het algemeen en tegen Hegel volgens hem een platte kerel met een kroegbaasfysionomie - in het bijzonder.

E

r was echter meer aan de hand dan ordinaire kinnesinne. Hegel en Schopenhauer representeerden twee diametraal tegenover elkaar staande denkwerelden. Hegel was onmiskenbaar de optimistische idealist. Hij zag een duidelijke ontwikkeling in de geschiedenis, de opgaande lijn van een zich langzaam verwerkelijkende rede. Het is nog nooit zo goed geweest als het nu is en het kan alleen nog maar beter worden. In gezwinde pas naderen wij de perfectie. Dat soort gedachten was Schopenhauer een gruwel. Voor hem was deze wereld geen paradijs maar een hel. Om hem zelf daarover uitvoerig aan het woord te laten: "Zou men een optimist, al was het nog zo'n verstokte, door ziekenhuizen, lazaretten en martelkamers van chirurgen rondleiden, hem langs gevangenissen, foitercellen en slavenstallen voeren, over slagvelden en galgevelden, zou men vervolgens alle duistere behuizingen van de ellende voor hem openen, waar die zich voor koel-nieuwsgierige blikken verschuilt, O dan zou ook hij stellig aan het eind wel inzien, wat voor wereld deze meilleur des mondes poss/'ö/es eigenlijk is." De idealisten houden de blik vastberaden op de VU-MAGAZINE—FEBRUARI 1990

toekomst gericht. Ze kijken als het ware over het heden heen; de werkelijkheid is iets dat overwonnen moet worden en is hooguit van belang als middel om het verafgelegen, vaststaande doel te bereiken. Pessimisten en cynici daarentegen willen geen enkel doel bereiken. Met klinische blik willen ze slechts de wereld beschrijven zoals die is. Ze laten zich niets wijs maken, hun hoofd kan niet op hol gebracht worden door fraaie, zalvende praatjes. Het pessimisme van iemand als Schopenhauer is, zoals gezegd, iets wat voortkomt uit zijn filosofische vooronderstellingen. Maar tegelijkertijd had hij aan weinig dingen zo'n hekel als aan puur abstract geleuter en hij doet dan ook voortdu-

Schopenhauer: vooral niet toegeven aan spontane opwellingen

Zijn leven lang bleef hij fulmineren tegen filosofieprofessoren in het algemeen en tegen Hegel in het bijzonder. 21

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen