VU Magazine 1990 - pagina 303

van de PTT, tegenwoordig meestal gebruikt voor eigen boodschappen van de PTT of voor ideële doelen. Instellingen en bedrijven kunnen nu alleen nog hun eigen post van wervende stempels voorzien, maar toentertijd verkocht de PTT reclamepoststempels die dan in een heel district werden afgedrukt naast de datumstempel. Margarinefabrikant Van den Bergh voelt er veel voor, vooral omdat je de stempels per postkantoor kunt bestellen. Het plan is eenvoudig maar doortrapt. Alleen in Oss en Nijmegen, waar concurrent Jurgens zetelt, bestelt Van den Bergh reclamestempels. In 1924 gaan alle brieven van Jurgens gedurende enige tijd de deur uit met het opschrift "Koop nu Blue Band Versch gekarnd". Jurgens is woedend. Hij gaat in conclaaf met de minister en dreigt met een rechtzaak. Ook de zuiveUndustrie, die zich toch al door margarine

'% ^ï^

3*

bedreigd voelt, is verontwaardigd. Enveloppen met correspondentie over boter-kwesties, worden versierd met margarine-reclame. Dat moet wel tot verwarring leiden bij de nietsvermoedende lezers. De zaak komt uitgebreid in de pers. Zelfs de rechter buigt zich erover, maar de firma Van den Bergh gaat vrijuit, dankbaar voor alle gratis publiciteit. Toch maakt Van den Bergh na enige tijd zelf een einde aan de actie. Wellicht speelde de overweging mee dat de zaak toch enigszins moeilijk lag bij het publiek. Was het immers niet banaal om de beeltenis van de koningin te bestempelen met reclame voor margarine? Reclame lag dus toch al gevoelig. Was het welzijn van de 'nuchtere' Hollander wel gediend met al dat materialisme? Na een reis door Amerika komt de historicus en cultuurpessimist J. Huizinga somber gestemd thuis. In de kranten wordt, zowel in advertenties als in de redactionele kolommen, de 'reclamestijl' gebezigd: korte berichten, overdreven formuleringen en schreeuwerige koppen. Huizinga verzucht: "Bedoeld als geneesmiddel tegen geringe aandacht, is het middel erger dan de kwaal. Na verloop van tijd gelooft de lezer nog maar half wat hij leest. Een gevaarlijke vervluchtiging van de intelhgentie en veruiterlijking van het geestelijk leven is het gevolg." Velen zien de Nederlandse samenleving bedreigd worden door buitenlandse invloeden. De reclame fungeert daarbij als 'een gevaarlijk en

Geopend van 9 ure \s morg. tot 9 ore 's avonds tot het aannemen van Adyertentiën roor Binnenen Buitenlandsche Bladen. — Gelegenheid tot het raadplegen van diverse Couranten, Catalogussec, Adresboeken, het opstellen,, met behulp van speciaal daartoe bestemde personen, van Adrertêntiën. Reclames, enz. Catalogus gratis verkrijgbaar. IS489

VU-MAGA2INE-^ULI/AUGUSTUS 1990

hardnekkig virus'. Hoewel de weerzin tegen reclame in de jaren twintig nog groot is, vestigen zich de eerste Amerikaanse bureau's in Nederland. In de jaren dertig valt een kentering te bespeuren. Het lijkt een paradox, maar juist in deze crisisjaren kan de reclame nuttig zijn en wel als voertuig in de strijd tegen de economische depressie en met name als tegengif tegen de grijze crisissfeer. De reclame wint veel goodwill door collectieve campagnes voor promotie van 'het Nederlandse produkt'.

De moderne reclamemaker probeert inzicht te krijgen in de psyche van de potentiële klant.

H

et verzet tegen reclame is nooit helemaal opgegeven en de heftigste kritiek is te horen - hoe kan het anders? - in de jaren 1965-1975. Snelle reclamejongens durven op feestjes hun ware beroep niet te onthullen en ongebreidelde consumptie, gestimuleerd door reclame, wordt allemaal voos en veil geacht. In de nuchtere jaren tachtig is dat weer voorbij, maar het kritische geluid heeft wel gevolgen gehad. De ideële reclame zag het hcht en is in de vorm van de Stichting Ideële Reclame (SIRE) blijven bestaan. De strijd is inmiddels wel gestreden en de reclame lijkt in de hedendaagse maatschappij een geaccepteerd fenomeen, niet meer weg te denken uit onze cultuur. Die acceptatie is ook te danken aan een typische eigenschap: het vermogen om zich aan de omstandigheden en de veranderende tijdsgewrichten aan te passen. Neem nu het milieu. De reclame stelt het voor alsof niets het miheu zo dient als een 'gezonde' auto en welke zeepfabrikant prijst niet de miheuvriendelijkheid van zijn sop aan? Of wekt dit opportunisme nu juist weer nieuwe irritaties? D Naar aanleiding van: W. Schreurs: Gescliiedenis van de reclame in Nederland, ultg. Het Spectrum, 1989. Nico Verbeek is historicus en werkt aan de geschiedschrijving van Van den Bergh & Jurgens bv.

37

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen