VU Magazine 1990 - pagina 53

redacteur van televisie-uitzendingen in de Duitse en Hongaarse taal. Ik werd in 1981 bestuurslid van de Roemeense schrijversorganisatie. Ik heb Roemenië verlaten op het moment dat ik dacht: nu kan ik niets meer doen. Ik had geen enkele mogelijkheid meer om te helpen, tot nut te zijn. Er was geen kans meer om de waarheid te spreken, zelfs niet in de kleine kring van schrijvers. Het werd mij duidelijk dat ik twee mogelijkheden had: een zelfmoord in intellectuele zin, dus daar blijven maar leven alsof ik dood was, óf weg gaan. Het was een moeilijke besHssing. Ik voel me een beetje slecht, schuldig. Ik voel me nog steeds een deserteur. "Het Roemeense probleem is niet alleen het probleem van de minderheden. Maar Ceausescu voedt de vreemdehngenhaat. Hij heeft een agressief Roemeens nationalisme

toen ik merkte dat veel Roemenen geloofden wat de officiële propaganda over de Hongaren zei. Als ik zeg dat hij heel praktisch de Hongaren koos, is dat omdat er geen andere groepen zijn waarop zich de xenofobie kon richten. In 1930 waren er nog ruim 700.000 Joden in Roemenië, na de uitroeiing door Roemenen én Hongaren, en door emigratie na de Tweede Wereldoorlog, is dat aantal teruggebracht tot minder dan 20.000. Naar schatting zijn er tweetot vier miljoen zigeuners in het land, maar niemand praat over hen. Officieel bestaan ze niet. Men zegt dat de zigeuners collaboreren. Maar ik vind dat men voorzichtig moet zijn met zulke uitspraken. Ik zeg niet dat er geen zigeuners zijn die collaboreren, maar er zijn óók honderdduizenden Roemenen die collaboreren. Dus men kan niet zeggen nu niet en ook niet over vijftig jaar

Pal Bodor: 'Ik houd van Roemenen omdat ik ze ken.' Foto Yvon Schoenmakers

nodig en agressief kan het nationalisme slechts zijn als men het heeft over 'gevaar'. Dit gevaar bestaat, zo zegt hij, uit Hongaren. Daar heeft hij heel praktisch voor gekozen. Een tweede reden waarom ik ben weggegaan is dat ik heel treurig werd VU-MAGAZINE—FEBRUARI 1990

- dat dit tijdperk een periode was waarin de zigeuners een hoofdrol speelden."

'D

e politieke macht in Roemenië is zo groot, dat verzet praktisch on-

mogelijk is geworden. Ook de beste vrienden zijn bang voor elkaar. Men weet nooit wie gechanteerd is. Ceausescu krijgt het wel moeilijker, maar dat betekent niet dat hij zijn regiem verandert. Na Brasov in 1987 volg-

'ledereen lost er zijn eigen problemen op. Via de zwarte markt, via connecties, via vriendschappen.' de een demonstratie in Moldavië. Schrijvers laten van zich horen. Zelfs schrijvers zoals Desliu die echt uit overtuiging en idealisme communist zijn, zitten nu in de oppositie. "Mensen uit het buitenland vragen mij vaak hoe het mogelijk is dat het zover kwam, hoe Ceausescu's macht zich zo heeft kunnen ontwikkelen. Dat is niet omdat de Roemenen alles geduldig hebben geslikt. Ik houd van Roemenen omdat ik ze ken. Ik ben van mening dat de situatie kon voortduren omdat in Roemenië geen collectieve tradities bestaan en dus ook geen collectieve oplossingen te verwachten zijn. Iedereen lost er zijn eigen problemen op. Via de zwarte markt, via connecties, via vriendschappen. Daarom is de pressie niet zo groot als men normaliter zou verwachten. Maar daarom ook zijn de demonstratie van Brasov, de acties van schrijvers, een wonder: men beseft dat er iets gemeenschappelijk is. Daarbij komt natuurlijk ook dat het Westen de leider in het begin heeft gesteund, omdat men geloofde dat Ceausescu een onafhankelijke politiek nastreefde, gericht tegen Moskou en het stalinisme. Ceausescu is een heel slimme man, een goede strateeg. Het was in wezen een voorbereiding op wat zich nu afspeelt. Pas toen de zogenaamde 'systematisering' begon, drong het via de Roemeense emigranten tot de westerse wereld door dat er iets mis was. "Ook na Ceausescu's dood zal het nog tientallen jaren duren voor het Roemeense volk de aangeleerde slechte gewoonten heeft afgeleerd." D Jetske Mijs is journalist.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen