VU Magazine 1990 - pagina 293

Museum in Assen. Toen de archeo- dens proefschrift. Aan sommigen is loog dr. W.A.B, van der Sanden hier haast niet meer te zien dat het mendrie jaar geleden conservator werd sen zijn geweest. De een lijkt een van de afdeling archeologie, raakte bruinzwarte leren lap, de ander verhij al snel door haar en zeven andere droogd donkerbruin hout. Soms zijn veenlijken geobsedeerd. Om het mu- er nog snor- en baardharen te beseumpubliek te informeren begon speuren op een bewaard gebleven hij een studie, waarop hij onlangs kin. Luguber zijn de lijken niet echt. promoveerde aan de Rijksuniversiteit te Leiden. Ook de man met de uitpuilende darmen - waarschijnlijk het gevolg van eenlijken zijn Noordeurope- een messteek - is om aan te zien. se mummies. Met dit ver- Het meisje uit Yde is de enige met schil dat bij Egyptische een volledig hoofd. Het oudst is het mummies het vervalproces van het veenlijk van Emmer-Erfscheidenhchaam op een kunstmatige manier veen, waarschijnlijk een man die leefis stopgezet en veenlijken op een na- de tussen de veertiende en de twaalftuurlijke manier in het veen mum- de eeuw voor Christus. Het jongste mificeren. Hoogveen conserveert het en tevens het laatste veenlijk in beste. Deze veensoort kent weinig Nederland gevonden, is dat van waterbeweging, een hoge zuurgraad, Zweeloo, een volwassene uit de een hoge concentratie antibiotica en tweede of derde eeuw, gevonden in is kalkarm. Deze hydrologische en 1951. Het geslacht is niet meer vast biochemische eigenschappen zorgen te stellen. Wel de samenstelhng van ervoor dat de huid wordt gelooid, zijn of haar laatste maaltijd: gierst en ook de inwendige organen soms met bramen. blijven. Ook kleding kan soms intact blijven. Aan het skelet is daarentegen vaak zoveel kalk onttrokken dat het vergaat. Ooit bestond het Nederlandse kustgebied van Zeeland tot Groningen uit immense venen. De veenontwikkeling begon ongeveer achtduizend jaar voor Christus. In de loop der tijd heeft de zee echter het meeste veen verzwolgen. De mens hielp een handje mee door grote delen af te graven. Nu is er van de oorspronkelijke hoogvenen in Nederland nog maar twee procent over. Tussen 1791 en 1951 zijn in de Nederlandse venen zo'n dertig veenlijken gevonden, blijkt uit Van der Sandens onderzoek. Alle in het noordoosten van het land. Twaalf ervan zijn geheel of gedeehelijk bewaard gebleven. De rest werd na het opgraven achteloos teruggeworpen, op een kerkhof bijgezet of tot geneesmiddel vermalen. Sommige 'onderdelen' van onze voorouders brachten nog een aantal jaren door in de spijkerbak van de vinder. Ook in andere landen van NoordwestEuropa zijn veenlijken gevonden. Met name in Noord-Duitsland, Denemarken en Engeland. De eerste melding van een veenlijk kwam, in 1640, uit Duitsland. De acht oudste (pre-middeleeuwse), in Nederland bewaarde veenlijken worden voorgesteld in Van der San-

V

VU-MAGAZINE—JULI/AUGUSTUS 1990

H

oe ziet de veenlijkenpopulatie van Nederland eruit? Dat was de belangrijkste vraag voor Van der Sanden. Zijn het mannen of vrouwen? Hoe oud zijn ze? Waarom zijn ze in het veen terecht gekomen? Wat was hun doodsoorzaak? In welk seizoen zijn ze overleden? Van tevoren wist de conservator dat hij nooit een antwoord op alle vragen zou krijgen: "Dat is het tragische van dit onderzoek. Naast de acht lijken die we nog hebben, wilde ik ook zoveel mogelijk weten van de andere, de zogenaamde 'papieren' lijken die niet bewaard zijn. Die kun je niet meer onderzoeken. Je moet afgaan op pohtierapporten, kranteberichten, dagboeknotities, brieven en getuigen. Dat is heel onbevredigend. Ik heb gesproken met mensen van wie de vader bij de opgraving van een veenlijk betrokken is geweest. Als zo iemand zegt: Het was een man, want hij had een baard

Dr. W.A.B, van der Sanden: goede vrienden geworden. Foto Elmer Spaargaren

27

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen