VU Magazine 1990 - pagina 283

Men gaat hier geenszins over één nacht ijs. Voor de bandrecorder wordt gestart, ontspint zich een uitvoerige en geanimeerde discussie over de (on)verantwoordelijkheden van journalisten, het sensationeel gekleurde verwachtingspatroon van de gemiddelde mediaconsument en het belang van de scrupuleuze wetenschapper die zich verscheurd weet tussen het verlangen naar zorgvuldigheid en de noodzaak om desondanks met zijn onderzoek in de publiciteit te treden. De deconfiture, april dit jaar, rond de Eindhovense chemicus Buck en zijn voorbarig geopenbaarde, vermeende anti-aidsmiddel, blijkt hier nog niet vergeten. Met een herhaald "te druk", "geen tijd", en "we hebben nog niets concreets te melden", werd de boot aanvankelijk af gehouden. Enig aandringen hielp. Evenals de uitdrukkelijke wilsverklaring mijnerzijds dat het om een nuchter en informatief artikel zal gaan, en niet om een verhaal vol onbewezen stellingen, controversiële opvattingen of wilde speculaties. Ook hielp het argument dat tijdens een minisymposium het betreffende onderzoek, zij het in een wat ander kader en heel summier, al even aan de orde was. Toch maakt het regelrechte wantrouwen jegens de journalist pas halverwege het gesprek plaats voor een aanvaardbare dosis argwaan.

V

oor een deel is deze achterdocht begrijpelijk. Bescheidenheid doet zich gelden: "We hebben alleen nog maar wat aarzelende stappen gezet op zoek naar de genetische achtergronden van kanker." Ook de angst voor spektakelverhalen, en voor de onvermijdelijke valse verwachtingen bij patiënten en hun verwanten, die dergelijk onderzoek nu eenmaal altijd dreigt te wekken, valt echter te verklaren. Een drietal omstandigheden maakt dit soort onderzoek sterk publiciteitsgevoelig en tegelijk kwetsbaar: het thema is kanker, er gaan nogal wat proefdieren in om, én het wordt verricht op basis van genetische manipulatie. Die laatste term kan overigens niet meer, zo blijkt. "Te beladen", vindt mijn gesprekspartner. "Wij modificeren genetisch materiaal." De nieuwe term voor dit soort werk - het van buitenaf toevoegen van genetisch materiaal aan een organisme - luidt transgenese. En inderdaad: dat klinkt een stuk neutraler. Die gesprekspartner is dr. A.J.M. Berns. Hij is sinds 1986 als hoofd van de afdeling moleculaire genetica verbonden aan het Nederlands Kanker Instituut, Op uitnodiging van de Stichting Bio-Wetenschappen en Maatschappij gaf hij op 19 april j.l. een kort referaat over 'Muizen als model' tijdens een bijeenkomst te Leiden die als thema had: 'Transgene dieren ten behoeve van biomedisch onderzoek en biotechnologie'. Dat Berns en andere inleiders die middag wel regelmatig spraken over het mal<en van genetisch gemodificeerde proefdieren, lijkt in tegenspraak met de betoonde afkeer van de term 'manipulaVU-MAGAZINE^JULI/AUGUSTUS 1990

tie'. "Een kwestie van jargon", luidt de deemoedige verklaring. Hoewel de wetenschap nog geen bacil kan 'maken' is dat onder vakgenoten nu eenmaal de term die als zodanig helaas onuitroeibaar is gebleken. De Leidse lezing van dr. Berns gaf in ieder geval aanleiding tot de constatering dat het moleculair genetisch kankeronderzoek op het punt staat nieuwe wegen in te slaan. Een constatering die de aanleiding vormt tot het gesprek dat vier weken later plaatsvindt in het laboratorium op de vierde verdieping van het Nederlands Kanker Instituut; een onderzoekscentrum dat organisatorisch en bouwkundig met het Amsterdamse Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis verbonden is.

K

anker - zo is inmiddels bekend - is een afwijking of verstoring van het genetisch materiaal dat bij mens en dier in het DNA van elke cel is opgeslagen. Dat materiaal bestaat (onder meer) uit genen -voor de mens schat men het aantal daarvan tussen de vijftig- en honderdduizend - die elk de noodzakelijke informatie voor het maken van één bepaald eiwit bevatten. Deze 'genetische' achtergrond betekent overigens niet dat kanker dus erfelijk - dat wil zeggen: aangeboren - is; dat geldt slechts in een beperkt aantal gevallen. Het defect aan het genetisch materiaal wordt vaker veroorzaakt door blootstelling van het organisme aan kankerverwekkende stoffen of aan straling, door tumorvirussen, dan

De nieuwe term voor dit soort werk- het van buitenaf toevoegen van genetisch materiaal aan een organisme -luidt transgenese. wel door een noodlottige aaneenschakeling van genetische toevalligheden. Hoewel in ons land kanker tot de meest voorkomende doodsoorzaken behoort, is de kans dat de ziekte zich daadwerkelijk ontwikkelt relatief gezien niet eens zo heel groot: er is aanzienlijk meer voor nodig dan één enkel genetisch ongelukje. De aandoening wordt een meerstapsproces genoemd, waarvoor een opeenvolging van een aantal genetische veranderingen noodzakelijk is. Het tragische is echter dat juist deze lange weg die de ziekte moet hebben afgelegd voor zij zich openbaart, zich tot nu toe grotendeels aan de medische waarneming onttrekt. Dit laatste is een belangrijke reden waarom het moleculair genetisch onderzoek naar kanker sterk afhankelijk is van het gebruik van genetisch gemodificeerde proefdieren, in dit geval muizen. 17

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen