VU Magazine 1990 - pagina 127

dament voor de ethiek. Ik word altijd van twee zijden uit gemotiveerd. Ik ben een filosoof die steeds gericht blijft op het Archimedisch punt. Dat biedt me weerstand tegen de verleidende krachten die in iedere traditie schuilen. Want iedere traditie is, zoals Max Weber zei, een compromis tussen ethische normen en de belangen en eisen van economische en pohtieke systemen."

De filosoof Martin Heidegger met een brief van zijn hand uit 1929, waaruit zijn antisemitisme blijlit: niveau viereneenhalf. Foto ANP

H

eeft uw standpunt ook te maken met uw ervaringen in nazi-Duitsland? "Zeker. De substantiële zedelijkheid in nazi-Duitsland was corrupt en ontwricht. Ik herinner me dat, toen ik een jongen was en aangesloten bij de Hitler-Jugend, alles zeer misleidend was. De nazi's zeiden: 'Gemeinnutz geht vor Eigennutz'. We collecteerden voor de Winterhilfe want, zeiden ze: 'Niemand soil frieren, niemand soli hungern'. Dat leek op een christelijke belijdenis. "Ik was nog maar een jongen, maar de volwassenen - ook de geleerden zouden hebben kunnen nadenken over de onmenselijke en anti-humanistische slogans van de nazi's. Hitler vroeg: 'Is de wet er voor het volk of is het volk er voor de wet?' Men dacht dan: natuuHijk, de wet is er voor het volk. Maar die vraag was door en door misleidend. Weinigen beseften dat dit de afbraak van het traditionele natuurrechtelijk denken betekende, waarin sprake is van universele wetten. Jan met de pet zei: de wet is er voor het volk. Want dat geveer hetzelfde als wat Nietzsche klonk goed." schreef in zijn boek 'Jenseits von Gut and Böse'. Voorts speelde nog Uit uw werk blijkt dat u op zoek bent een mengsel van sociaal darwinisme naar een 'post-conventionele' moraal.en racisme een rol. Maar was wat Hitler zei in een be- "Ik denk dat we door dit crisisnipaald, opzicht ook niet post-conven- veau heenmoeten. Dat is uitermate tioneel? moeilijk. Er zijn zoveel dingen die "Mijn antwoord hierop is in de de denker kunnen misleiden; het nigeest van de Amerikaan Lawrence hihsme bijvoorbeeld. Dat is een tyKohlherg, die zes verschillende ni- perend gevaar van dit niveau. De veau's van moreel besef onder- vraag die op dit niveau van moreel scheidt. Wat in de Hidertijd gebeur- besef onherroepelijk rijst luidt: de, was een overgang van niveau waarom zijn wetten wetten, waarom vier naar niveau vijf. Maar men zijn ze geldig? Eén niveau lager strandde halverwege. De nazi's zijn komt die vraag nog niet aan de een goed voorbeeld van niveau vier- orde; daar gelden slechts law and oreneenhalf, het crisis-niveau. Ze za- der. Men kan deze vraag niet beantten vol met verwarde quasi-weten- woorden door terug te gaan naar schappelijke denkbeelden. Daar een of andere vorm van substantiële doorheen speelde nog Nietzsche. zedelijkheid. Er moet vanuit de rede Hitler zei: 'Het geweten is een uit- een antwoord op komen. vinding van de Joden'. En dat is on- "Ik ben ervan overtuigd dat we de VU-MAGAZINE—MAART 1990

^^ -^Tir^ ^ ^ ^ ^ 7^/w

weg vooruit, er doorheen, moeten nemen. Niet de weg terug. Iedereen die Nietzsche of Dostojevski heeft gelezen, zal zichzelf de vraag stellen: waarom moet ik moreel zijn? En het antwoord op deze vraag zal redelijk moeten zijn."D Prof.dr. S. Griffioen (1941) is hoogleraar Sociale Filosofie aan de Vrije Universiteit en bijzonder hoogleraar in de Reformatorische Wijsbegeerte te Leiden. Drs. R. van Woudenberg (1957) is als medewerker van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (N.W.O.) werkzaam aan de Faculteit der Wijsbegeerte van de Vrije Universiteit. Hij bereidt een proefschrift voor over de transcendentale wijsbegeerte van Apel.

37

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen