VU Magazine 1990 - pagina 451

John van Oers: betere aangiften. Foto Bram de Hollander

vaak gestolen goederen na verloop van tijd worden verkocht. Het zou niet de laatste keer zijn dat de onderzoeker op iets stuitte dat niet was wat het leek. Hoe kon Van Oers zien of iets gestolen was? Op het uiterlijk moest hij kennelijk niet afgaan. De prijs dan. Als consument mengde hij zich in het gedrang en vroeg ronduit waarom een bepaalde radio van Blaupunkt maar tweehonderd gulden kostte, terwijl de catalogus een adviesprijs van ruim driehonderd gulden vermeldde. De onderzoeker ontdekte zelfs radio's die enkele tientjes onder de inkoopprijs van de hand gingen. "Ach ja, meneer ik heb geen overheadkosten", legde een handelaar uit. Andere veelgehoorde verklaringen: "Van de vrachtwagen gevallen."

to's volgepakt met mensen en goederen naar de voormalige veilinghallen in het provinciestadje. De verkeersaders in de omgeving raken steevast verstopt en dat herhaalt zich op zondag door de toeloop naar de markt voor allochtone handelaren. Kleding is de meest verkochte waar. Verder gaat warme belangstelling uit naar de hoog opgetaste kramen met elektronica. In 1989 werd de Algemene Politie Verordening in Kasterburg aangepast. Opkopers moesten voortaan alles wat zij kochten en verkochten zorgvuldig registreren, inclusief de identiteit van verkopers en kopers. De politie zou de registers regelmatig komen controleren. Tot de opkopers die zich aan registercontrole moesten onderwerpen, werden gerekend: de handelaren in gebruikte goederen en handelaren die zowel nieuw als gebruikt spul verkochten. Wie alleen nieuwe handel aanprees, viel buiten de verordening.

'Aan de autoradio's zaten nog stukjes afgeknipte kabel en zelfs stukken dashboard. Echt hoor, ik schrok me te pletter' moment ging bij wijze van spreken zelfs een stuk wc-papier met een stempel erop voor een rekening door."

V

H

et gemeentebestuur wilde de effecten van de registercontrole weten. De rechtenfaculteit van de Vrije Universiteit kreeg de opdracht om het onderzoek te doen en zocht op haar beurt weer iemand met ervaring in het doen van kwalitatief onderzoek, de antropoloog John van Oers. Gedurende ruim een half jaar heeft hij zich verdiept in de koopmanspraktijken op verschillende rommelmarkten. Aanvankelijk wisten alleen politie en gemeentebesturen van zijn onderzoek af. Aan de koopheden heeft Van Oers zich op een bepaald moment wel bekendgemaakt, maar om toch een zo objectief mogelijk beeld te krijgen, trad enige malen een undercover-assistent op, een pseudoverkoper. Wat was het eerste effect van de verplichtstelling van registers in Kasterburg? De handelaren toonden duidelijk weerstand. De markt was al een jaar of tien een soort vrijplaats. Wie zijn kraamhuur had betaald, ongeveer vijftig gulden per marktdag, kon zijn gang gaan. De handelaren vreesden ondermeer dat de belastingdienst inzage zou krijgen in de registers. Die angst werd gesust door de controleurs (politie-agenten in burger), maar daarmee verhep het registreren nog niet vlekkeloos.

op gerechtelijk bevel. Toen Van Oers de politie erop attent maakte dat, vooral na de invoering van de registercontrole, juist in de verkoop van nieuwe goederen gerommel gaande leek, is enige tijd steekproefsgewijs naar rekeningen gevraagd. "Maar ja, op een gegeven

Sommige handelaren konden lezen noch schrijven: voor hen was de handel ten einde. Verder rezen er bezwaren tegen de legitimatieplicht. Zowel koper als verkoper moest met naam en toenaam, inclusief het nummer van het legitimatiebewijs, in het register komen. Die eis werd later enigszins versoepeld: de koper, die vaak niet eens een rijbewijs of paspoort bij zich had, hoefde zich niet meer te legitimeren. Al na enige weken controle hadden drie van de in totaal ongeveer veertig handelaren in tweedehands elektronica hun biezen gepakt. Andere kooplieden veranderden hun assortiment. Vooral in de audio- en videobranche werd meer nieuwe waar aangeboden, in plaats van tweedehands. De controleurs raakten bijna optimistisch over het betrouwbaar-

heidsgehalte van de marktkooplui, zo blijkt uit Van Oers' rapportage.

D

e geregistreerde goederen werden in een computersysteem ingevoerd en vergeleken met aangiften van diefstal in de regio. Dat sneed weinig hout, vooral omdat de meeste aangiften niet volledig waren. Van Oers verbaasde zich: "Een pakket van enkele honderden aangiften dat ik onder ogen kreeg, bevatte er hooguit tien met serienummers. Op de meeste stond alleen maar dat er een radio was gestolen van het merk X." Een nog grotere handicap: gestolen goederen kunnen natuurlijk best, of juist, uit een ander deel van Nederland komen. Van Oers keek heel in het begin fris, misschien zelfs wat naief, tegen de VU-MAGAZINE—DECEMBER 1990

marktpraktijken aan. "Ik kwam binnen in Hal 5 en werd meteen overdonderd door de ruimte. Een van de eerste dingen die ik zag, was een kraam met hoge stapels autoradio's. Stukjes afgeknipte kabel en zelfs stukken dashboard zaten er nog aan. Echt hoor, ik schrok me te pletter", herinnert hij zich. Dus de markt was een eldorado voor helers? Het lag er wel heel dik bovenop. Later ontdekte de onderzoeker dat de kraamhouder in kwestie zijn radio's voornamelijk betrok van de Amsterdamse politieveiling, waar in beslag genomen, en dus VU-MAGAZINE—DECEMBER 1990

"Ik koop in Duitsland in." "Een mazzeltje." "Inboedel opgekocht." Wat is waar? Van Oers: "Tja, hier ga je dus de mist in." De registercontrole richtte zich uitsluitend op gebruikte spullen. Nieuwe handelswaar ontsnapte aan de aandacht, terwijl juist op dat gebied bij de onderzoeker vragen rezen. Maar een warenhuis als V&D wordt ook niet aangesproken op zijn inkoop. In de wet is niet geregeld dat handelaren hun rekeningen op verzoek moeten tonen, het kan alleen

an Oers ontdekte nog een fenomeen. Handelaren die goederen als nieuw aanboden, maar waar duidelijk al aan gesleuteld was. Er bleek bijvoorbeeld een levendige handel te bestaan in spullen die postorderbedrijven defect terugkrijgen van klanten. De opkopende handelaar liet zulke apparatuur repareren en verkocht die vervolgens, met doos en gebruiksaanwijzing, als nieuw. Ook hier zeiden prijs en uiterlijk niets over de herkomst van de spullen. "Het werkte dus niet als je alleen maar rondkeek. Daarom hebben we op zeker ogenblik een pseudoverkoper ingezet", vertelt van Oers. Met enig genoegen verhaalt hij van die ongebruikelijke onderzoeksmethode. Foto Michiel Marcel Scholtes, zo heette de under-Wijnbergh - HH cover, bezocht een vijftigtal handelaren op de markt. Hij had zich een paar dagen niet geschoren, droeg vuile, kapotte kleren en verspreidde een bierlucht. In een smoezelig plastic tasje had hij, tussen lege en volle bierblikjes, een autoradio in de aanbieding. Meer dan de helft van de handelaren, ook wie eerder te kennen hadden gegeven 'nooit van een junk' te kopen, was geïnteresseerd in het radiootje. "Niet van een junk nee, maar wel van een probleemdrinker dus. Het zijn toch allebei marginale figuren?", meent Van Oers. In het rapport staan een paar van de gesprekken van de smoezelige pseudoverkoper

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen