VU Magazine 1990 - pagina 112

nationaal gewaardeerd geleerde. Hij was, evenals trouwens zijn broer Gerrit, lid van de Hollandsctie Maatscfiappij der Wetenschappen en van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Hij overleed in 1892. Nu wij gezien hebben dat de vader en de oom van Hugo de Vries ook wetenschappelijke reuzen waren worden wij natuurlijk benieuwd naar zijn grootvader, Wij slaan dus weer een generatiebladzijde om In het familie-album.

O

p dinsdag 10 mei 1859 nam een briljant 21-jarig Leids theologie-student op het Centraal Station te Amsterdam de eerste stoomtrein in de richting Den Haag, Hoewel hij ambitieus was kon hij in de wiebelende coupé niet bevroeden dat hij later een dagblad, een kerkgenootschap, een universiteit en een politieke partij zou stichten en minister-president zou worden. Hij heette Abraham Kuyper (1837-1920). Toen de trein In Haarlem piepend en blazend tot stilstand was gekomen wandelde hij door de nog stille straten naar het huis aan het Spaarne van één der geleerdste bewoners van de stad. Deze had dezelfde voornaam, maar was meer dan viermaal zo oud. Het was de 86-jarige Abraham de Vries, Wat kwam Kuyper daar doen? Hij had in Leiden enkele jaren letterkunde gestudeerd bij f\/latthias de Vries en deze had zijn veelbelovende leerling attent gemaakt op een de vorige maand (15 april 1859) uitgeschreven Groningse prijsvraag over een vergelijking van de opvattingen van Calvijn (1509-1564) en die van diens tijdgenoot de Poolse reformator a Lasco (1499-1560), Het onderwerp sprak Kuyper dadelijk aan, maar het bleek hem al spoedig dat in de Nederlandse universiteitsbibliotheken slechts weinig van de Pool te vinden was. De Vries adviseerde hem toen om eens bij zijn vader in Haarlem langs te gaan, die heel veel boeken had. Dit bleek een goed advies te zijn geweest, want Kuyper schreef later: ".,, ik geloofde mijne oogen nauwelijks," Hij kreeg een heel stapeltje uiterst zeldzame geschriften van a Lasco mee en schreef een studie van 560 foliobladzijden, waarvoor hem op 10 October 1860 te Groningen de gouden medaille werd uitgereikt. Abraham de Vries was een der kleurrijkste figuren uit de familie. Geboren in 1773 te Amsterdam studeerde hij enkele jaren letteren aan het Athenaeum om in 1792 over te gaan naar de Doopsgezinde Kweekschool aldaar. Hij wenste predikant te worden bij dit kerkgenootschap waartoe zijn familie van oudsher behoorde. Inmiddels had in Frankrijk de Revolutie plaats gevonden en in de Republiek waren de conflicten tussen patriotten en prinsgezinden losgebarsten. Op zondag 18 januari 1795 ging stadhouder Willem V scheep naar Engeland, Op 4 maart werd in Amsterdam op de Dam, die nu 'Plein der Revolutie' heette, gedanst om de 8 meter hoge Vrijheidsboom,

22

E

nkele dagen later werd Abraham plotseling naar het Stadhuis geroepen waar hem werd meegedeeld dat hij Adjunct-Secretaris moest worden van het 'Committé van Algemeen Welzijn', dat de macht had overgenomen van de afgezette burgemeesters. Door deze hem opgedrongen baan kwam zijn studie natuurlijk op een laag pitje te staan. Bijna drie jaar later, op 22 januari 1798, had weer een omwenteling plaats waarbij ultra-revolutionairen de baas werden. Oyer wat er toen gebeurde laten wij De Vries zelf even aan het woord: "Op een der laatste dagen van Maart () des morgens () bezig met mijne gewone werkzaamheden, werd ik door een bode verzocht te willen komen bij het Committé van Waakzaamheid () ik () begaf mij dadelijk () derwaarts. Maar hoe stond ik verbaasd, toen ik.daar aanstonds door den president op eene zeer barsche wijze werd toegesproken als een gevaarlijk sujet, als een bekend vijand der toenmalige orde van zaken, die de vaderlandslievende mannen, welke de laatste gezegende omwenteling hadden bewerkt, lasterde en beschimpte. Ik antwoordde dat er zeker () eenige vergissing moest plaats hebben () dat ik buiten mijn post mij nimmer met het politieke had bemoeid ,,," Maar men had een bewijs, want: "Daarop werd een persoon binnen geroepen, dien ik zelfs niet bij naam kende, wel meermalen op het Stadhuis gezien had () maar nimmer een enkel woord had toegesproken; maar ik wist niet of ik waakte of droomde, toen ik deze persoon () de verklaring hoorde afleggen: dat hij mij had hooren zeggen, dat de bewerkers der revolutie van 22 Jan, roovers waren," De Vries ontkende verontwaardigd. Dit mocht echter niet baten en de president gaf "aan een dienaar der justitie last, om mij () in de gevangenis te brengen," Hij had het in de kerker onder het stadhuis niet zo slecht want zijn vrienden van het Stadhuispersoneel brachten hem van alles: "Men sloeg een ledekantje voor mij op, bezorgde mij met de meeste voorkomendheid wat ik wenschte en hun vergund was ,,," Hij las veel en: "Het eten werd mij van huis bezorgd en was door de teedere zucht van mijne allerliefste moeder om het onaangename van mijn toestand zooveel mogelijk te verzachten en te verzoeten, een dagelijksch traktement," Na een maand werd hij opeens vrijgelaten en: "Bij mijne thuiskomst vernam ik voorts dat ik () door den Raad van mijn ambt ontzet en het vertrouwen des Bataafschen Volks onwaardig verklaard was,"

D

e Vries zette nu zijn studie met spoed voort en slaagde in 1799 voor het proponentsexamen. Hij werd successievelijk Doopsgezind predikant te Grouw, Nijmegen, Leiden en, in 1803, te Haarlem, Hij was een geliefd pastor en predikant, maar hij was vooral een studie-mens. Hij werd reeds in 1805 lid van Teylers Godgeleerd Genootschap, Van Marum, de grote man van Teyler en van de Hollandsche Maatschappij der VU-MAGAZINE—MAART 1990

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen