VU Magazine 1990 - pagina 98

voor zelfstandig bestaansrecht. De vroegere minister Struyken van Binnenlandse Zaken vond dat een zelfstandige gemeente minimaal twee a drieduizend inwoners moest hebben, minister Beernink ging uit van tussen de drie- en achtduizend inwoners, terwijl later De Gaay Fortman, Wiegel en Rietkerk een ondergrens van tienduizend huldigden. Intussen hecht Binnenlandse Zaken weer aan een lager getal, zes a zevenduizend inwoners. Bovendien is onder druk van plaatselijke actiegroepen en wetenschappers de knelpuntenhenadering in zwang geraakt. Wat zoveel wil zeggen als: kijk eerst eens of een gemeente haar taken echt niet behoorlijk meer kan uitvoeren. Denk dan pas aan herindehng. Hoe redelijk de knelpuntenbenadering ook khnkt, staatssecretaris D.IJ.W. de Graaff-Nauta, nu en in het vorige kabinet belast met gemeentelijke herindeling, schuwt niet om de wet van de getallen te blijven hanteren. Kleine gemeenten die al jaren op de nominatie staan om te verdwijnen, moeten koste wat kost zo lijkt het - ook daadwerkelijk versmelten met buurgemeenten. De Westfriese gemeente Sint Pancras is een goed voorbeeld van een dorp dat volgens de knelpuntenbenadering zelfstandig had kunnen voortbestaan, maar dat al zo lang op het lijstje stond dat het onlangs toch maar werd samengevoegd met een aangrenzende gemeente.

'Het beleid verandert, alleen de voorstellen lopen nog achter.'

O

p de vraag of het niet vreemd is dat veel van de veroordeelde gemeenten zelf geen enkele noodzaak zien voor herindeling, antwoordde de staatssecretaris vorig jaar in het blad Binnenlands Bestuur: "Blijven gemeenten te klein dan gaan ze leunen op de buren of heel wezenlijke taken overlaten aan de regio's. Met als gevolg dat het uitgeklede, verzwakte gemeenten worden. Dat wil ik niet." Want, zo voegde ze merkwaardigerwijs toe: "Daar is de gemeente mij te goed voor."

Projectcoördinator C.J. van Dijk, naaste medewerker van De GraaffNauta geeft in hetzelfde artikel toe dat het herindelingsbeleid niet stoelt op keiharde argumenten. Hij stelt echter dat de nagestreefde decentralisatie van overheidstaken, een operatie die op zijn zachtst gezegd nog niet helemaal van de grond is gekomen, de gemeenten in de toekomst voor veel ingewikkelder bestuursvragen zal stellen. Juist met het oog daarop wil hij haast maken. Telt Nederland nu nog 672 zelfstandige gemeenten, in het jaar 2000 mogen er, als het aan Van Dijk ligt, nog maximaal 560 zijn. "Schandahg!" roept prof.dr. Wim Derksen, hoogleraar bestuurskunde in Leiden, van huis uit socioloog.

Hij toont zich bijna allergisch voor herindelingsoperaties. Wie in zijn aanwezigheid memoreert dat op 1 januari 1990 opnieuw dertig zelfstandige gemeenten zijn opgeheven, kan rekenen op een felle reactie. En die lijkt eerder emotioneel dan wetenschappelijk onderbouwd. Edoch: "Als ik heel eerlijk ben, lig ik niet echt wakker van gemeentelijke herindeling, maar er wordt gewoon gesjoemeld met het beleid. In feite beleeft de politiek op dit moment een enorme ommezwaai in de richting van die knelpuntenbenadering. Weg van het oude idee dat alle te kleine gemeenten - waar je de grens trekt is arbitrair - moeten verdwijnen." Ondanks die ommezwaai is de provincie Groningen op 1 januari op-

Zelfstandigheid verleden tijd Ruilverkaveling en herindehng: de overheid heeft het fraaie Noordhollandse dorp Sint Pancras niet gespaard. De gemeenschap ligt ingeklemd tussen de stedelijke gebieden van Alkmaar en Heerhugowaard en telt zo'n vijfduizend inwoners. Hoewel uiteraard gebruik wordt gemaakt van Alkmaarse voorzieningen, kunnen Pancrassers voor elementaire behoeften in hun eigen dorp terecht. Er zijn drie lagere scholen (een protestants-christelijke, een rooms-katholieke en een neutrale), twee supermarkten, drie slagerijen, drie bakkerijen, twee groentehandels, enkele garagebedrijven, een café, een videotheek, een boekhandel en een grote meubelzaak. Openbare voorzieningen heeft Sint Pancras ook: een bibliotheek, een dorpshuis, een zwembad, een postkantoor en een sporthal. Vrone, zoals Sint Pancras in vroeger eeuwen heette - nu de naam van de plaatselijke voetbalvereniging - ligt op een oude strandwal. Het dorp heeft een zogenaamde lintbebouwing. Er is een hoofdweg die van noord naar zuid loopt: de Bovenweg. Parallel daar aan lopen twee smallere wegen: de Benedenweg en de Achterweg. In de loop der tijden is ook op andere plaatsen dan langs deze wegen woningbouw gepleegd, maar dat heeft het karakter van het dorp niet wezenlijk aangetast. Van oorsprong is de beroepsbevolking agrarisch. Schaalvergroting en ruilverkaveling hebben veel akkerbouwers de das omgedaan. En zoals ex-voetballers in de sigarenhandel belanden, zo knippen veel werkloze 'bouwers' nu uw treinkaartje. De grootscheepse ruilverkaveling van de jaren zestig en zeventig heeft het prachtige eilandenrijk van Sint Pancras en het naburige Langedijk tot een saaie aaneenschakeling van grote akkers gemaakt. De kapitaalkrachtigste agrarische families hebben het overleefd en steken elkaar nu de ogen uit met protserige nieuwbouwhuizen op hun 'nieuwe land'. Sinds 1 januari zijn Pancrassers geen Pancrassers meer, maar inwoners van de gemeente Langedijk. Dat is het minste van twee kwaden. Lang heeft het zwaard van inlijving bij Alkmaar boven de hoofden van de dorpelingen gehangen. Het bracht ze destijds massaal op de been: "Geen annexatie, maar democratie" heette het in de jaren

VU-MAGAZiNE—MAART 1990

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen