VU Magazine 1990 - pagina 33

De gedachten van Virilio fladderen voortdurend alle kanten op, maar het takje waar zij telkens opnieuw op neerstrijken, is dat van de oorlogsvoering. Uitvoerige, gedetailleerde beschouwingen wijdt hij aan dit fenomeen. De afschrikwekkende waarde van een oorlogsmachine, zo stelt Virilio, berust niet zozeer op het totale vernietigingspotentieel. Doorslaggevend is de snelheid waarmee dat potentieel in werking kan worden gesteld. Het gaat erom te kunnen toeslaan voordat de opponent in de gelegenheid is zich te verweren. Eigenlijk is dit altijd al zo geweest. Het oudste logistieke steunpunt dat de krijger bezeten heeft, was de vrouw. Zij moest de man de werpspiesen aanreiken en zodoende voorkomen dat er een vertraging in het oorlogsgeweld optrad. Viriho over de vrouw als transportmiddel: "Haar rug en heupen zullen model staan voor alle verplaatsingsmiddelen, de hele automobiliteit zal ontspringen aan deze infrastructuur, dit gestreelde en geslagen achterwerk, alle verlangens naar verovering en penetratie komen bij elkaar in deze huishoudelijke reismachine."

E

r heeft een voortdurende revolutionering van de transportmiddelen plaatsgevonden. De vrouw maakte plaats voor het paard. Zodoende slaagden de Spaanse veroveraars er gemakkelijk in de Zuidamerikaanse indianenstammen te verslaan. Niet omdat ze zoveel sterker waren. Nee, slechts een handvol ruiters bleek met hun snelheid een hele massa indianen het nakijken te kunnen geven. En dat in de vorige eeuw een maarschalk de woorden sprak: "Wij bouwen liever spoorwegen dan vestingwerken!", moet niet als een pacifistische uitspraak geïnterpreteerd worden, vergelijkbaar met die over zwaarden en ploegscharen. Integendeel, de uitspraak duidde een nieuw stadium in de oorlogsvoering aan; een stadium waarbij de spoorwegtabel, in verband met het efficiënte vervoer van troepen en munitie, van doorslaggevender belang begon te worden dan de kaart van het vijandelijk territorium. De relatief langzame oorlogen waarbij met vestingwallen versterkte steden onderworpen worden aan een VU-MAGAZINE—JANUARI 1990

langdurige omsingehng, hebben in de krijgsgeschiedenis het veld moeten ruimen voor de snelle penetraties. Op het moment van de oorlogsverklaring, of soms al daarvoor, wordt een razendsnelle Blitzkrieg uitgevoerd. De tegenstander moet als het ware in zijn slaap verrast worden; precies op het moment van ontwaken voltrekt zich de werkelijke nachtmerrie. Deze ontwikkehng heeft zijn apotheose gevonden in het nucleaire tijdperk: de reële oorlog is er tot een onmogelijkheid geworden, maar de doctrine van de afschrikking heeft geleid tot een permanente oorlogsvoorbereiding. Het oorlogsmaterieel is steeds sneller geworden. De totale kracht van de vernietigingswapens is eigenlijk betrekkelijk onbelangrijk. Het is niet zo dat aan degene die zijn vijand de meeste keren kan vernietigen, al bij voorbaat het overwinningsspeldje uitgereikt kan worden. Je hebt weinig aan al die bommen als ze al vernietigd zijn voordat je ze in werking hebt kunnen stellen. Virilio zegt dan ook dat één simpele nucleaire onderzeeër die zich niet laat detecteren en waarmee een verrassingsaanval uitgevoerd kan worden, in feite de hele afschrikking vertegenwoordigt.

I

n 1962 hadden de beide supermachten nog een kwartier de tijd om te reageren bij een eventuele aanval. Toen Rusland evenwel van plan was raketten te installeren op Cuba, dreigde die reactietijd terug te lopen tot dertig seconden. Dat was voor Kennedy destijds onaanvaardbaar en hij had er zelfs een kernoorlog voor over om te voorkomen dat de Verenigde Staten vanuit Cuba onder vuur genomen zouden kunnen worden. De Russen kozen uiteindelijk eieren voor hun geld. Een gevolg van dit beruchte Varkensbaai-incident was dat er een directe telefoonlijn tussen het Witte Huis en het Kremlin aangelegd werd. De bedoehng daarvan was om overleg te plegen op het moment dat het hellevuur daadwerkelijk dreigde los te barsten. Maar ondertussen is de technologische ontwikkehng in een razend tempo verder gegaan. Er zijn inmiddels laserwapens ontwikkeld die binnen een minuut de plaats van bestemming op het vijandelijke grond-

gebied kunnen bereiken. Op het moment dat er een raket op het radarscherm gesignaleerd wordt zal onmiddellijke actie ondernomen moeten worden; waarneming en reactie worden samengebald tot één enkel moment. Dat betekent het einde van het nadenken, het einde van de politiek. Voor het staatshoofd bestaat er geen enkele mogelijkheid om binnen die paar tellen die hem ter beschikking staan, nog overleg te voeren en verschillende alternatieven te overwegen. Voordat de telefoon aan de andere kant van de oceaan van de haak is genomen, is de verbinding al voorgoed verbroken.

D

e politiek is te langzaam geworden voor de oorlog. Het verklaren van de oorlog, van oudsher het privilege van het staatshoofd, is een zaak van militairen geworden. En zelfs die zijn in zekere zin te traag. Een controleur die toevallig voor het scherm zit zal de beslissing moeten nemen; of de knoop moet worden doorgehakt door een gecomputeriseerd informatiesysteem dat zoveel sneller is dan

Het oorlogsmaterieel is steeds sneller geworden. De totale kracht van de vernietigingswapens is eigenlijk betrekkelijk onbelangrijk. een menselijk brein ooit kan zijn en zoveel minder last heeft van knagende twijfel. Er is haast geboden, de kleinste aarzehng kan fataal zijn. De observaties van Virilio laten zich nog uitbreiden. Die moderne gehaastheid, zou je namelijk kunnen zeggen, vindt zijn correlaat in het politiek-filosofische denken. Het snelheidsverlangen hult zich daar in het gewaad van de meest uiteenlopende handehngs- en communicatietheorieën. Handelen en keuzes maken betekent immers de traagheid overwinnen, geen tijd verloren laten gaan. Wanneer er gehandeld wordt, wil dat zeggen dat de tijd van het 31

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen