VU Magazine 1990 - pagina 274

toe te geven aan de driften die zich in zijn dromen openbaarden.

V

an Hoogstraten moet aanvankelijk hebben geaccepteerd dat Van Eeden en zijn echtgenote contact met elkaar hadden. Maar later kreeg zijn jaloezie de overhand en wilde hij Van Eeden zelfs doden. Toen Van Hoogstraten dan zelf op sterven lag, logeerde Van Eeden bij het echtpaar in huis. Iets wat Fontijn "op zijn minst merkwaardig () en weinig fijngevoehg" noemt. De precieze doodsoorzaak heeft hij niet kunnen achterhalen, al vraagt hij zich af wat de rol van Van Eeden en Betsy daarin is geweest. Die vraag is niet bevredigend te beantwoorden, steh hij, ook niet op basis van het toneelstuk 'Lioba', uit 1897. Wel meent hij dat dit drama, dat overigens speelt in de tijd van de Noormannen, een duidelijke biografische en autobiografische basis heeft: "Sam van Hoogstratens dood en Betsy's schuldgevoel, dat zich soms uit in haat jegens haar minnaar." In het stuk wordt het onschuldige meisje Lioba ervan be-

'Van Eeden heeft altijd iets gehouden van de jongen uit provincie.' schuldigd dat zij haar man, koning Harald, heeft vermoord. Ze ontkent, maar geeft wel toe dat de genezende werking van haar liefde heeft gefaald. De oorzaak daarvan was dat ze verKefd was op een ander: Tancolf, die net als van Van Eeden iets jonger is. Er is één gegeven waarbij Fontijn in het proefschrift geen vraagtekens stelt. Begin 1899 verbrandden Van Eeden en Betsy hun brieven. Deden ze dit om een einde te maken aan hun relatie, zoals Fontijn veronderstelt? Of wilden ze ook voorkomen dat de feiten omtrent de dood van koning Harald ooit boven water zouden komen? D

Jan Fontijn, 'Tweespalt, Het leven van Frederik van Eeden to 1901', Querido, f. 65,-.

s er zoiets als onschuldig nationalisme? Als we het Deutschland-lied horen {Deutschland, Deutschland, über alles, über alles in der Welt... Von der Maas bis an die Memel...) krijgen we kippevel. Maar als Hendhk Tollens in 1817 snorkend een nationale hymne dicht, 'Wien Neêrlandsch bloed door d'aad'ren vloeit', dan glimlachen we, We kregen trouwens intussen het Wilhelmus weer terug,

een agressief nationalisme. Steeds verder moeten de grenzen van de moeder der vrijen worden uitgezet. Ja, God moet de Britten steeds machtiger maken. Hetgeen gebeurde, vooral in Azië en Afrika (Paul Krüger en de zijnen hebben het ook geweten, concentratiekampen en al). Dit soort teksten spreekt de in wezen nationalistische (en militaristische) Britten nog steeds aan. Op het einde van de laatste Night of the Proms, zomerse En die Britse Schlager volksconcerten in de Land of hope and gloAlbert Hall met op de ry, gedicht op de zielebegane grond alleen roerende muziek van staanplaatsen, zet het het trio uit de eerste Pomp and Circumstan- orkest een lied in dat, te zamen met het God ce March van de romanticus sir Edward El- Save the King extatisch wordt meegezongen gar (1857-1934)? Wat onder het zwaaien met lezen we daar? Land of hope and glo- de vaderlandse vlag. ry, mother of the free,/ Het betreft de toonzetHow shall we extol thee, who are born of thee?/ Wider still and wider shall thy bounds o be set./ God, who az made thee mighty, make thee mightier yet CE (bis). Daarbij vergeleken is het Deutschlandlied een goedige Heimatzang, Trouwens, daar zingen ze nu het tweede couplet, dat warempel al meer dan ting van een gedicht honderd jaar begint van William Blake met Einigkeit und (1757-1827), mysticus, Recht und Fheden, hetschilder en graveur, die geen aan het Duitse verlangde naar een vaderland wordt toevoor-rationalistisch tijdgewenst. Het komt dan perk-om welke reden ook uiteen tijdperk hij door de contra-culvóór 1871 dat Duitstuur van de jaren zestig land hopeloos was vervan deze eeuw werd deeld in enkele grote herontdekt. Uit zijn geen vele kleine vorstendicht'Milton' (1808) zijn dommen, en het natiovier coupletten getoonnale gevoel vooral in zet als het lied 'Jerusade literatuur en zulke samenzangen kon wor- lem', de laatste: / will not cease from mental den beleefd. fight. Nor shall my Het Britse lied belijdt sword sleep in my rond de eeuwwisseling hand. Till we have built

Jerusalem in England's green and pleasant land'. De muziek is inderdaad meeslepend. Een roes van verheven nationalisme neemt van de zangers bezit. Op televisie is het elk jaar weer een indrukwekkend gebeuren, In Midden-Europa en in de Sowjet-Unie krijgt nationalisme weer de kans, nu de totalitaire staat er zijn greep verliest. Het communisme had het blijkbaar weten te onderdrukken, maar kon het niet uitroeien, zelfs niet in drie generaties. Evenmin als, eerder in de geschiedenis van Europa, het christendom daartoe in staat was geweest (zie Eugen Lemberg: 'Nationalismus'; Rowohit, 1964), Europese samenwerking van nationale staten lijkt, althans op economisch

Land of hope and glory

gebied, beter te werken, Nationale belangen en gevoelens worden erkend (De Gaulle sprak van 'het Europa der vaderlanden') in plaats van weggedrukt. Nationalisme blijkt ook een constructieve functie te hebben, anders dan Baskische terreuraanslagen en anti-semitische pogroms. Bij ons heeft het agressieve nationalisme zich gesublimeerd tot de Oranjeroes rond Gullit en Van Basten, Zo moge het zijn,

VU-MAGAZINE—JULi/AUGUSTUS 1990

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen